“Golden wheat in black list?”

Résultat d’images pour images wheat

 “आरोपीच्या पिंजरा आणि गहू
गेले काही दिवस सकाळी सकाळी whats app पाहिले कि वाचकांचे खूप एकसारख्याच आशयांचे messages मला येताय .
एक गव्हाबद्दलची भली मोठी पोस्ट आणि लगेच ख़ाली प्रश्न ,”म्हणजे आम्ही पोळ्या खाणे सोडावे की काय?” “गहू  खाणे बंद करू का आम्ही ?” “डॉ क्रुपया या पोस्ट बद्दल काहीतरी लिहा ” असे अनेक प्रश्न आणि यासम्बन्धी आयुर्वेद संदर्भ आणि माझे मत सतत वाचक मागताय म्हणून ही पोस्ट ! (माझी पोळ्यावाली काकू voluntary retirement घेऊ नये हा देखील स्वार्थ )
या पोस्ट मध्ये मी खूप सखोल गव्हाचा इतिहास त्यावरचे किचकट संशोधन आणि त्याचे संदर्भ देणे टाळतेय कारण आम्ही पोळ्या खाऊ की नाही असा साधा प्रश्न वाचक वर्गाला पडलाय.
गेल्या काही वर्षात gluten allergy आणि gluten free food चा फारच गवगवा होतोय.अर्थात् तो पाश्चिमात्य देशातून भारतात पोचला.
allergy ही गव्हातील gluten खेरीज खूप पदार्थांची असू शकते काही उदाहरणे द्यायची झाल्यास अंडी ,शेंगदाणे ,दूध आणि दुधाची व्यंजने इत्यादि. म्हणुन सगळ्यांनी  खाण्यातुन  या गोष्टी सरसकट बाद केल्या का ?
या पदार्थांचे मार्केट खुप मोठे आहे.अगदी असाच सीन तुप आणि तेलाच्या संशोधनाने काही वर्षापूर्वी लोकांसमोर मांडला होता .अनेक वर्षे तेलातूपाला आपण वाळीत टाकले होते.आज संशोधक पूर्वीचे संशोधन खोडून काढ्ताय आणि तेल तुपाची औषधी बाजू जगासमोर आणली जातेय.
गव्हाच्या बाबतीत कमीत कमी शब्दात आणि सरळ भाषेत काही मुद्दे .
गहू गुणांनी थंड ,शरीराचे उत्तम पोषण करणारे ,पचायला जड आणि हाडांना जोडणारे अथवा सांधणारे असे वर्णन आयुर्वेदिक ग्रंथात आहे
1.गहू गुरु गुणांचे म्हणजेच पचायला जड़ असतात.गुरु गुणांच्या अन्न द्रव्याना आयुर्वेदात एक नियम असतो.असे पदार्थ हे खूप प्रमाणात खूप वेळा आणि पचन्शक्ती कमी असलेल्या व्यक्तींनी जपून खावे .खाताना ऋतू ,देश आपली प्रक्रुती याचे ही तारतम्य ठेवावे .
आम्ही वैद्य लोक सारखे ज्वारी बाजरी भाकरी  वर भर देतो याचे हेही एक कारण होय.
2.allergy हे सुक्ष्म स्तरावरील अपचनाचेच स्वरूप होय.तुम्ही नीट पचवू न  शकलेले घटक आमस्वरुपात वेगवेगळे रोग निर्माण करणारच, मग ते गव्हाचे अजीर्ण असो अथवा एखादया फळाचे नाहीतर माँसाहाराचे नाहीतर एखाद्या औषधाचे.
पचनानंतर बनलेला घटक शरीराला सात्म्य नसेल तर तो  शरीरात शोषल्या जात नाही ,उलट शरिराकडुन त्याला प्रतिरोध म्हणुन allergy ची लक्षणे दिसतात.
3.गहू गुणांनी चिकट असतो म्हणुनच कणीक तिम्बताना त्यात स्नेह म्हणजेच तेल घातले जाते जेणेकरून त्याचा चिकट्पना पचनाच्या आड येऊ नये.
एक गोष्ट ध्यानात असू द्या गव्हाचा आम्बवून तयार केलेला ब्रेड आणि गव्हाची ताजी नीट भाजलेली गरम साजुक तुप घातलेली पोळी यात गुणांनी निश्चित फरक असणार.
4.गव्हाने कोलेस्टरॉल वाढते असे जे म्हट्लेय हा मुद्दा परत गव्हाचे अपचन असाच आहे.सरसकट सगळ्याना ते होण्याचे कारणच नाही.याही ऊपर आता पाश्चिमात्य संशोधकांचे च म्हणणे आहे की कोलेस्टरॉल आणि ह्रूद्रोग सम्बन्ध अनिश्चित आहे म्हणुन.त्यामूळे गहू खाल्याने ह्रूद्रोग होतो म्हणणे खूप जास्त धाडसाचे आहे .
5.आज अन्नधान्य त्या त्या प्रदेशापुरते मर्यादित न  राहता सर्वत्र उपलब्ध असते आणि खाल्ले जाते.हट्टाकट्टा पंजाब चे मुख्य धान्य गहू ही त्याला अपवाद नाही.
शेतीकरनात झालेली आमूलाग्र क्रांती उत्पादन वाढविण्यास उपकारक ठरली मात्र मूळ धान्याचे गुणधर्म त्यात कायम राहिले की नाही या शंकेला वाव आहे.
आपण काय करावे ?अन्नधान्य संकरित आहे फळे क्रूत्रिम रित्या पिकवलि जातायत,मांस सम्प्रेरक युक्त असते.
गव्हाचे सांगायचे झाले तर सम्पूर्ण गहू बंद करणे हा उपाय नव्हे.
आपल्या मूळच्या चालीरीती आणि खाद्यसंस्कृती यात खरे उत्तर होय.
एकच एक गहू असे न  करता ज्वारी ,बाजरी ,नाचणीपासून  केलेल्या भाकरी खाण्यात असाव्या.
मागे मी नाश्त्याची पोस्ट जेंव्हा लिहलि तेंव्हा वैविध्य आणि समतोल असे दोन मुद्दे ग्रुहीत धरूनच वेगवेगळे 30 पदार्थ सांगितले होते.
भात वर्ज्य करा सांगणारे परत भात खा आणि पोळ्या सोडा  म्हणताय.विविध स्थानिक फळे भाज्या धान्य व्यंजने याचा आहारात समतोल असावा.स्वतची पचन शक्ति ध्यानात घ्यावी.कुठल्याच एक पदार्थाचा अतिरेक करू नये.
गव्हा बाबतची ती पोस्ट म्हणजे कुठल्यातरी ओट सारख्या पदार्थांची बाजारात आणण्यापुर्विची marketing strategy देखील असू शकते.एकदा गव्हाला वाईट ठरवले की येणाऱ्या पदार्थांची विक्री पक्की.
तेंव्हा panic होऊ नका.समतोल आहाराविषयक सल्ला जरूर घ्या.

“व्यायाम आणि तुमची पत्रिका ,गुण जुळताय ना?”

“व्यायाम आणि तुमची पत्रिका , गुण जुळताय ना?”
Image result for different people exercise images
वर्डप्रेसवरील माझ्या “मॅच द होरोस्कोप:माय फिट ,माय साईझ,माय एक्सरसाईझ ” या लेखाचा मराठी अनुवाद वाचकांच्या सांगण्यावरून.
पृथीवरील प्रत्येक सजीव मनुष्य हा एकमेव,अद्वितीय स्वतासारखा स्वतःच असा नमुना असतो.बोटांचे ठसे, स्वतंत्र आणि unique असा आवाज,डोळ्यांच्या बुबुळांची संरचना,मेंदूवरील वळ्या, जेनेटिक संरचना आणि मनाचा कारभार हे सगळे ओरडून ओरडून सिद्ध करतात कि माझ्या सारखा मीच बरका ! कॉपी पेस्ट होणे नाही!
एकच वहाण जोडी सगळ्या पायांना फिट होणे नाही! माझा पाय माझी वहाण!
अगदी याच तत्वावर आयुर्वेद प्रत्येक व्यक्तीला स्वतंत्र आणि एकमेव म्हणून लक्षात घेत असतो.व्यक्ती वेगळी, विचार वेगळा आणि त्यानुसार चिकित्सा हि वेगवेगळी.
जे वाचक माझे लेख नियमितपणे वाचतात ,त्यांना आता वात दोष ,कफ दोष आणि पित्त दोष या संज्ञा काही नवीन नाही.या दोषांच्या संयोगातून कमी अधिक असण्यातून प्रत्येक व्यक्तीची एक स्वतंत्र अशी प्रकृती तयार झालेली असते. वात, पित्त कफ अशी प्रमुख तर वात- पित्त,कफ -पित्त,कफ- वात अशी कॉम्बिनेशन देखील प्रकृतीत असतात.आणि या दोषांच्या बाहुल्याने त्या व्यक्तीची वर उल्लेखिलेली आवाज, बुबुळे,मानसिकता आणि इतरही शारीरिक रचना घडते.
मनुष्याची शारीरिक आणि मानसिक प्रकृती हि कन्सेप्ट म्हणजे आयुर्वेदाने औषधी आणि आरोग्यशास्त्राला दिलेली सगळ्यात मोठी भेट होय. अगदी १० नोबेल कमी पडावे इतकी श्रेष्ठ !असो.
विश्वास बसणार नाही परंतु या प्रकृतीचा मनुष्याच्या छोट्या मोठ्या सगळ्याच गोष्टींवर प्रभाव असतो.शरीराचा बांधा, रंग,केस,नख,उंची, रोगप्रतिकारकता,खाण्यापिण्याच्या आवडीनिवडी,स्वभाव,चंचलता,स्थैर्य,राग झोप,भूक,छंद,प्रजनन क्षमता,लैंगिक जीवन,व्यायाम ,बौद्धिक कल अथवा सरासरी बुध्यांक,होणारे आजार,त्यांचे उपचार हे सर्व प्रकृती आणि त्यातील सहभागी दोष यावर अवलंबून असते. ऋतू,भौगोलिकता आणि इतर बाह्य कारणाचा देखील प्रत्येकावर वेगवेगळा परिणाम होतो याला कारण देखील प्रकृतीचं होय!
या लेखात व्यायाम आणि प्रकृती बघुयात!
व्यायामासाठी काही लोक कायम आनंदाने तयार तर काहींचा कल व्यायाम टाळण्यामागे का असतो ? एकाच प्रकारचे व्यायाम १० जण करत असतील तर त्या दहा व्यक्तींमध्ये सारखेच परिणाम का नाही दिसत?व्यायामाने काही लोकांना दिवसभर हलके वाटते तर काही लोकांना प्रचंड अंगदुखी असे का होते?
एकाच कारणामुळे कर्ती करवती एकमेव प्रकृती ! तुमची प्रकृती हीच तुमची खरी पत्रिका किंवा कुंडली!
वात दोष प्रधान प्रकृती:
सातत्य नसणे आणि सतत बदल या दोन गोष्टी वात प्रकृतीच्या लोकांमध्ये निश्चित असतात.
चयापचय क्रियेची अधिक असलेली गती आणि कमी सहनशीलता अथवा एन्ड्युरन्स हेही व्यायामासाठी थोड्या प्रतिकूल गोष्टी असतात.ह्या गोष्टींमुळे ह्या व्यक्तींना पारंपरिक पद्धतीने व्यायामशाळेत जाऊन खूप व्यायाम करणे बरेचदा झेपत नाही असेच दिसते.ह्या व्यक्तींचे वजन पटकन कमी होते.परंतु वात प्रकृतीच्या व्यक्तींमध्ये वजन आणि muscle मास वाढविणे हि मोठी अवघड गोष्ट असते. बरेचदा muscle वर्क आऊट आणि प्रोटीन पावडर चा भडीमार देखील काही फरक दाखवत नाही तेंव्हा आपली प्रकृती तर यास कारणीभूत नाही ना याचा नक्की विचार करा.व्यायामानंतर प्रचंड अंगदुखी होणे,संधीशूल होणे हे वात प्रकृतीच्या व्यक्तींमध्ये दिसते.
आधुनिक व्यायामशास्त्रात यालाच ectomorph body type असे म्हणतात.
वात प्रकृतीच्या लोकांना खालील व्यायाम सहज साध्य होऊ शकतो.
1.तुलनात्मक सोपे आणि सतत नावीन्य असलेले व्यायामप्रकार याना खूप साजेसे असतात.
2.आधीच वात दोष आधिक्य असल्याने कमी कार्डिओ व्यायाम सुद्धा याना पुरेसे होतात.अतिप्रमाणात कार्डिओ व्यायाम वात वाढवून दुष्परिणाम पण करू शकतो.
3.योग साधना आणि ध्यानधारणा तर या लोकांकरता अगदी योग्य आणि आवश्यक च असलेला व्यायामप्रकार होय.वात प्रकृती व्यक्तींनी नक्कीच करावा.त्याने चंचलता आणि इतर वाताचे मानस प्रकृतीवर योग्य परिणाम साधता येतात.
4.याखेरीज चालणे, बॅडमिंटन,पोहणे हे व्यायामप्रकार हि योग्य होत.
गती आणि चपळता यामुळे बरेच मॅरेथॉन रनर मध्ये वाताचे गुण असू शकते .
पित्त प्रकृती :
पित्त प्रकृतीचे लोक उष्ण गुणाच्या अधिक्याखाली असतात. जिम मध्ये एकेरी पित्त प्रकृतीच्या लोकांना सलग व्यायाम बरेचदा सोसत नाही असे प्रत्यक्षात दिसते.
उष्णतेतील व्यायामप्रकार आणि आऊटडोअर ऍक्टिव्हिटी देखील पित्त प्रकृतीच्या लोकांना खूप काळ सहन होत नाही. चयापचयाची क्रिया(metabolic rate ) ह्या लोकांमध्ये देखील तुलनेत अधिक असते.अधिक वजन वाढतच नाही परंतु अवास्तव वाढलेले वजन पटकन कमी होण्याची प्रवृत्ती पित्त प्रकृतीची खासियत असते. आधुनिक शास्त्रात mesomorph म्हणून ओळखली जाणारी शरीराची ठेवणं पित्त प्रकृतीशी साधर्म्य दाखवते.
पित्त प्रकृतीकरिता खालील व्यायामप्रकार उत्तम होत.
1.माध्यम प्रमाणात कार्डिओ आणि वेट ट्रैनिंग.
2.सकाळी लवकर चालणे अथवा सायकलिंग
3.पोहणे हा व्यायाम पित्त प्रकृतीकरिता खूप फायदेशीर असतो.
4.सोप्या ट्रेकस,बॅडमिंटन, इतर मैदानी खेळ काही प्रमाणात फायदेशीर असतात.
5.मुळातील तापट स्वभाव आणि तीव्र रिस्पॉन्स या पित्त प्रधान गुणधर्मावर योग आणि ध्यानधारणा खूप उपयोगी ठरते.
कफ प्रकृती:
स्थैर्य, सातत्य आणि सहनशीलता ह्या जमेच्या बाजूंचे कफ प्रकृतीच्या लोकांना वरदान असते. त्यामुळे व्यायामात सातत्य असते. ह्या व्यक्तीचे वजन लवकर वाढण्याकडे कल असतो आणि वजन कमी करण्याकरिता वेळ हि लागतो.
उष्णता याना उपकारक असल्याने भरपूर घाम येणे हितावह असते. हि लोकं कष्टाचे व्यायाम सोसू शकतात.या लोकांच्या कफ प्रकृतीच्या गुणांचा उत्तम उपयोग जर व्यायामात करवून घेतला तर अतिशय आदर्श परिणाम मिळतात.
कफ प्रकृतीकरिता खालील व्यायामप्रकार उत्तम :
1.मैदानी खेळ जसे क्रिकेट, फुटबॉल.
2.बॅडमिंटन,पोहणे देखी उत्तम परिणाम दाखवतात.
3.नियमित कार्डिओ आणि वेट ट्रैनिंग.
4.सायकलिंग आणि अवघड ट्रेक्स देखील बरेचदा हे लोक नेटाने पूर्ण करतात.
प्रकृती खेरीज शरीराच्या ,आहार विहाराच्या आणि ऋतूंच्याही बदलांचा व्यायामाशी संबंध असतो. तो कधीतरी पुढील लेखात बघूच. तूर्त या लेखाचा take home message असा कि एकाच पठडीतील व्यायाम तुम्ही १० लोकांना करायला लावणे म्हणजे ससा,मासा आणि चिमणी ची पळायची शर्यत लावण्यासारखे होईल.
आपली पत्रिका आणि व्यायाम यांचे गुण जुळवा .
आणि मग शुभ मंगल…..व्यायामाचे! मूळ इंग्रजी लेख वर्डप्रेस वर नक्की वाचा.
वैद्य रुपाली पानसे
आद्यं आयुर्वेद ,पुणे
९६२३४४८७९८
rupali.panse@gmail.com
वरील लेख दिनांक १४ मे २०१७, लेखिका वैद्य रुपाली पानसे यांचा होय.लेखाच्या लिखाणात बदल करणे ,लेखिकेचे नाव बदलणे अथवा लेखाशी इतर छेडछाड हा कायदेशीर गुन्हा म्हणून ग्राह्य होय.
लेख आवडल्यास लेखिकेचे नाव आणि इतर माहितीसह जसाच्या तसा पुढे पाठवा. आपल्या या कृतीने लिखाणासाठी काढलेला वेळ आणि वापरलेली बुद्धी सत्कार्यी लागल्याचे समाधान मिळेल
लेखिकेचे इतर लिखाण आपण पुढील लिंक वर वाचू शकाल .. drrupalipanse.wordpress.com

Soda:Tobacco of 21century.

फेसाळत्या बुडबुड्यांचे गोड व्यसन !

माझ्या वर्डप्रेसवरील ‘बबली,फ्रिझी,स्वीट ऍडिक्शन’ ह्या लेखाचा हा मराठी अनुवाद होय.

“पालक त्यांच्या मुलांना त्यांच्याच लाडाने मारताय का?पालक आपल्या मुलांना व्यसनी बनवताय का?खूप प्रेम आहे म्हणून किंवा नाही म्हणूं शकत नाही म्हणून आपणच आपल्या मुलांना गोड विष देताय का?

मागे कुठेतरी एक वाक्य वाचले होते,’सोडा(शीतपेय) हे २१ व्या शतकाची तंबाखू!’ मनोमन पटले एकदम.
परंतु वाटले कि सोडा, सॉफ्ट ड्रिंक , पेप्सी कोक वाईट असते हे आज सगळ्यांना माहित आहे त्यावर वेगळे खास मोठे आर्टिकल लिहायची विशेष गरज नाही. परंतु एक प्रसंग असा घडला कि मी लिहायला घेतले याच विषयावर .

पुण्यात सेनापती बापट रोड वरील एका सिग्नल वर आलिशान कार मध्ये जेमतेम ३ साडेतीन वर्षाची मुलगी कोक च्या कॅन मधून कोक पीतपीत मला वाकुल्या दाखवून चिडवत होती.मोठी गोड दिसत होती ती तसे करताना. मी तिला तिच्या कॅन कडे बोट करून ‘ब्या sss ‘ करून अंगठा खाली करून चिडवत होते. माझ्या त्या कृतीचा अर्थ चिमुकलीला कळला नसला तरी तिच्या ओशाळून हसत असलेल्या आईच्या ध्यानात आला असेल अशी आशा! सिग्नल सुटला आणि आमचा चिडवाचिडवीचा खेळ हि संपला.
चिमुकलीचा चेहरा काही केल्या डोळ्यासमोरून जाईना. का? त्या मुलीच्या चिमुरडीच्या हातात कोक का? खरेतर कुठल्याही मुली अथवा मुलाच्या हातात शीतपेय,सोडा,सॉफ्ट ड्रिंक, कोक पेप्सी का?

तुमची मुले हातात जेंव्हा ती सॉफ्ट ड्रिंक बाटली धरतात तेंव्हा नेमके ते काय धरतात तुम्हाला कल्पना आहे का?

सॉफ्ट ड्रिंक मधील घटक घटकद्रव्ये:
1.कॅफिन, साखर, हाय फ्रुक्टोस कॉर्न सिरप, फॉस्फोरिक आणि इतर ऍसिडस् ,कृत्रिम घटक चव आणि रंग, वादातीत पेस्टीसाईड(जंतुनाशके),हानिकारक कार्बन डाय ऑक्साईड वायू हे अतिशय हानिकारक आणि आरोग्यास अजिबात उपकारक नसलेले घटक होत.

2.ज्याच्या सततच्या वापराने कॅन्सर होऊ शकतो असा 4MEI हे रसायन बॅन केले असले तरी पेप्सी सारख्या काही शीतपेयांमध्ये आढळतेच.

3.काही स्रोतांच्या आधारे गर्भपात झालेल्या मानवी गर्भांच्या पेशी वापरून तयार केलेले एक द्रव्य शीतपेयांमध्ये एक विशिष्ट चव येण्याकरता वापरले जाते.त्या रसायनाचा कोड HEK 293 असतो. वाचून मलाही थोडा धक्का बसला होता.
एका बाटलीत एवढे सगळे ?? पुढील वेळेस शीतपेयाची बाटली मुलांच्या हातात देताना आता नक्की विचार कराल.

आता शीतपेय पिल्यानंतर पुढील ६० मिनिटात ते शरीरात काय आतंक माजवतो ते बघू.

**पहिले १० मिनिटे:शीतपेय पिल्यानंतर एकाच वेळेस जवळजवळ १० ते १३ चमचे साखर शरीरात येते. एवढ्या प्रमाणात एकाच वेळेस घेतलेली साखर खरे तर उलटी होण्यास पुरेशी होते कारण शरीर ते स्वीकारत नाही . परंतु कृत्रिम वास ,चव आणि फॉस्फोरिक ऍसिड मुले हि उलटीची क्रिया रोखली जाते आणि शरीर हे अतिप्रमाणातील साखर पचवायला सुरुवात करते.जे अर्थातच अनैसर्गिक आणि घातक आहे.

**२० मिनिटे; शरीरात आलेली हि अतिप्रमाणात साखर अनैसर्गिक रित्या इन्सुलिन चा स्त्राव वाढवते. यकृत एवढी साखर पचवू न शकल्याने तिचे रूपांतर चरबीत होते .

**४०मिनिटें: शीतपेयामधील कॅफिन चे शरीरात शोषण होते आणि डोळ्यातील बाहुल्यांचा आकार वाढतो.रक्तदाबात थोडी वाढ होते ज्याचा परिणाम म्हणून यकृत रक्तामध्ये अजून शर्करा सोडते.खरेतर एवढ्या प्रमाणातील रक्तातील साखर एखाद्याला भोवळ आणू शकते,परंतु हि जाणीव निर्माण करणाऱ्या मेंदूतील एक रिसेप्टर ब्लॉक झाल्यामुळे हि जाणीव होत नाही उलट अचानक उत्साही वाटायला होते. अगदी बरोबर! छोट्या मात्रेत घेतलेल्या वोडका,व्हिस्की अथवा तत्सम मद्याने जे होते अगदी तसेच बदल शरीरात होतात. आता विचार करा इथे आपण लहान मुलांबद्दल बोलतोय.गंभीर आहे ना?

**४५ मिनिटात शरीरात डोपामाईन नावाचे अंतस्राव स्रवतात ,ज्यामुळे मेंदूला उत्तेजना मिळून क्षणिक आनंदाची लहर निर्माण होते , हो अगदी असेच होते जेंव्हा एखादा ड्रग घेणारा मनुष्य हेरॉईन किंवा तत्सम उत्तेजक ड्रग घेत असतो.इथे कॅफिन हा घटक कृत्रिम रित्या मूड बूस्ट करणारा म्हणून काम करतो यालाच वैद्यकीय भाषेत आम्ही सायको स्टिम्यूलंट (मानस उत्तेजक ) असे म्हणतो.हे अनैसर्गिक होय. अजूनच गंभीर ना?

**६० मिनिटे: शीतपेय प्यायल्यापासून अगदी तासाभरातच त्यातील फॉस्फोरिक ऍसिड आतड्यातील कॅल्शिअम ,झिंक, मॅग्नेशियम हे खनिजे रक्तात नेते त्यामुळे अपचयाची क्रिया वाढते.अति साखर,कृत्रिम गोडव्याचे घटक यामुळे मूत्र प्रवृत्ती वाढून त्यातून कॅल्शियम शरीराबाहेर टाकला जातो.खरेतर हि खनिजे शरीरात हाडे आणि संधी यांच्या वाढीसाठी आतड्यातून शोषले जाणे अपेक्षित असते त्याऐवजी ते शरीरातून बाहेर टाकले जातात.किती मोठी हानी हि शरीराची ती पण केवळ एक पेयासाठी.
आता विचार करा एकदा प्यायल्याने ६० मिनिटात हे होते तर जी लोक वारंवार किंवा खूप जास्त प्रमाणात किंवा हो अगदी रोज पितात त्यांच्या शरीराबद्दल विचार न केलेलाच बरा!

गोड शीतपेयांचे कडू सत्य :

1.शून्य पोषणमूल्ये: शीतपेयांपासून अजिबात पोषण होत नाही उलट आपण पहिले तसे महत्वाचे कॅल्शियम , मॅग्नेशियम,झिंक इत्यादी उपयुक्त खनिजे ते शरीराबाहेर टाकतात.

2.व्यसनी पेय: शीतपेयातील कॅफिन मूळे त्याची खूप सवय होते. थोडक्यात व्यसनच लागते.लहान मुलांचे नाजूक शरीर ह्या कॅफीनच्या विळख्याला लवकर बळी पडते.

3.मुलांमधील वर्तन दोष : शीतपेयांमुळे लहान मुलांमध्ये वर्तन दोष जसे अति आक्रमकपणा, सतत मूड खाली वर होत राहणे, एकाग्रता कमी होणे इत्यादी निर्माण होते असे शास्त्रीय संदर्भ आढळतात. शीतपेयातील कोकेन, कॅफिन आणि अतिसाखर ह्याला कारणीभूत असते.

4.हाडांची ठिसूळता: मूत्राद्वारे शरीरातील कॅल्शियम व इतर खनिजे बाहेर टाकली गेल्यामुळे कॅल्शियम ची कमतरता होते आणि हाडांमध्ये ठिसूळपणा निर्माण होतो. अशी ठिसूळ हाडे लहानशा आघातानेही तुटू शकतात.

सतत शीतपेये पिणाऱ्या मुलांचे दात अतिशय किडलेले असतात हे सांगायची गरज नाही. सोड्यामुळे दातांवरील कवच निघून जाऊन दात ठिसूळ होतात . दातांचे अनारोग्य पुढे जाऊन विविध पचनाच्या विकारांना आमंत्रण देते.

5.स्थौल्य , डायबेटीस आणि हृदय विकार:शीतपेय हे लहानमुलांमधील वाढलेले अति स्थौल्य, डायबेटीस आणि विविध हृदयाच्या विकारांचे एक प्रामुलख कारण आहे.अति स्थौल्य हे बाकीच्या अनेक विकारांना आमंत्रण देते. हा खूप जास्त काळजीचा विषय आहे.तोच गांभीर्याने घेतला जात नाही हि किती खेदाची गोष्ट आहे.एक पूर्ण पिढी ह्या विळख्यात अडकली आहे हे चित्र आहे समाजातील.

मला वाटते हि कारणे पुरेशी आहेत का आपल्या मुलांना ह्या शीतपेयांच्या व्यसनापासून दूर ठेवण्यासाठी?
पालकांनो ,
**आपल्या मुलांमध्ये अगदी लहानपणापासूनच चांगल्या सवयी वाढीस लावा,मुलं मोठी झाली कि शीतपेयांच्या आहारी गेलेली असल्यामुळे ते सोडण्यास खूप अवघड जाते.

**शीतपेयांऐवजी नारळ पाणी, कोकम सरबत, जलजिरा , फळांचे रस हे पर्याय निवडा आणि ते मुलांना नीट समजावून देखील सांगा.

**खाद्यपदार्थांबरोबर पिण्यासाठी पाण्यासाखी उत्तम गोष्ट दुसरी असूच शकत नाही.खाताना तसेही सोडा, शीतपेय, फळांचे रस इत्यादी घेणे बरोबर नसतेच. त्यातील आंबट गोड रसांचा पचनावर विपरीत परिणाम होतो. म्हणून खाताना पेय टाळा पाणीच प्या.

**पालक हे मुलांसाठी उत्तम आदर्श असतात त्यामुळे आधी तुम्ही स्वतःच्या सवयी तपासा आणि शक्यतो मुलांसमोर का होईना असे करणे टाळा .

**मुलं हे गोड आणि तरबेज ब्लॅकमेलर असतात कृपया त्यांच्या हट्टाना आणि आर्जवांना बळी पडू नका. विशेषतः आजी आजोबाना आणि पाहुणे मंडळींना हि सूचना कायम करावी लागते.

शीतपेय , त्यातील अर्थकारण आणि राजकारण आणि त्याला बळी पडणारे मुलांचे आणि मोठ्यांचे आरोग्य, त्यामागील राजकारण आणि फार्मा इंडस्ट्री यासारखे मुद्दे मी या लेखात मांडले नाहीए. कारण माझ्या लेखाचा उद्देश माझ्या आजूबाजूच्या व्यक्तींना जर ह्या गोष्टी पूर्वी माहित नसतील तर त्याबाबत त्यांना ते ज्ञान मिळावे इतका साधा आणि प्रांजळ आहे.

वैद्य म्हणून मला राजकारणात नव्हे तर माझ्या पेशंट आणि समाजातील लोकांच्या स्वास्थ्यात जास्त रस आहे, काळजी आहे.

दुर्दैवाने आपल्याला वाटते मोठ्या शहरात आणि पैश्याने बरे असलेल्यांमध्येच हे प्रमाण जास्त आहे.खूप खेदाने लिहितेय आज लहान लहान खेड्यांमध्ये आणि का नागरिकांमध्ये शीतपेयांचा खप जास्त होतो. शहरात उलट मोठमोठ्या शीतपेयांच्या कंपन्यांना तोटा सहन करावा लागतोय त्यामुळे ते आपला जम लहान लहान खेड्यांमध्ये बसवताय.त्यासाठी मीडिया आणि जाहिराती, प्रसिद्ध बॉलिवूड कलाकार हा खप वाढवण्यासाठी जाहिराती करताय. असे करून हे हिरो हिरोईन आपल्याच चाहत्यांचे, निरागस फॅन लोकांचे आणि मुलांचे आरोग्य धोक्यात घालताय हि केवढी मोठी फसवणूक!

असो मुख्य मुद्दा लेखातून आपल्यापर्यंत पोचला असेलच आपल्या शंका प्रतिक्रिया नक्की कळवा.हि माहिती शेअर करून इतर व्यक्तींनाही सजग करा.

लेखिकेचे इतर लेख आपण पुढील लिंक वर वाचू शकाल
drrupalipanse.wordpress.com

वरील लेख लेखिका वैद्य रुपाली जोशी पानसे यांचा होय.
लेखातील लिखाणात बदल करणे अथवा लेखिकेचे नाव बदलणे अथवा लेखाची तत्सम छेडछाड हा लिखाणासंदर्भातील कायद्याचे उल्लंघन व गुन्हा म्हणून ग्राह्य होय .
वैद्य रुपाली पानसे ,
आद्यं आयुर्वेद, पुणे ,
rupali.panse@gmail.com
9623448798.
(लेख आवडल्यास मूळ लेखात फेरफार न करता तसेच लेखिकेच्या नाव व इतर माहितीसह पोस्ट अथवा शेअर करावा. आपल्या या कृतीने काढलेला वेळ आणि वापरलेली बुद्धी सत्कारणी लागेल)

Beauty,Media & Ayurveda!

सौंदर्य ,मीडिया आणि बळजबरीचा आयुर्वेद!
आज सगळ्यात जास्त एनकॅश जो विषय होतो ते सौंदर्य, जनमानसावर सर्वात जास्त प्रभाव टाकणारे माध्यम मीडिया आणि ज्याच्या नुसत्या नावाने काहीही खपू शकते असा बिचारा आयुर्वेद हे तीन वर वर काहीच संबंध नसणारे टोकाचे विषय आज जाणून बुजून ,ठरवून एकत्र आणले गेले आहेत. मिलियन डॉलर मार्केट आणि कोर्पोरेट स्ट्रॅटेजी ची माया!
कमीत कमी शब्दात हा विषय पोचवण्याचा प्रयत्न करतेय,लिहत गेले तर पुस्तक सहज होईल यावर!
सौंदर्य म्हणजे काय ? गोरी त्वचा (मुलींची आणि हल्ली मुलांची देखील) हि सर्रास व्याख्या आज सौंदर्याची झालीये, नव्हे ती जाणूनबुजून करण्यात आलीये आणि आज आपल्याला पटायला देखील लागलीये.आज नव्हे तर पिढ्यानपिढ्या समाजमत असे होत गेलेय. समाजातील याच चुकीच्या रुजलेल्या रुढीची परिणती सौंदर्य निर्मिती क्षेत्रातील अफाट वाढीत होतेय नव्हे झालीये. माणसाला वाटणारे ‘शॉर्ट कट’ चे आकर्षण हा एक शापच म्हणायला हवा.काही आठवडे क्रीम लावा नि गोरे व्हा ,आयुष्य इतके सोपे असते का?परंतु मिनिटं मिनिटाला लागणाऱ्या TV वरील जाहिराती, पानं च्या पानं भरून गोरीपान कांती दाखवणारी गोरेपणाच्या क्रीम ची मॉडेल यासारख्या गोष्टींचा इतका भडीमार सतत होतो कि ते पटायला लागते, खरे वाटायला लागते.कारण जाहिरात करणारे कुठेतरी आपलेच आदर्श असतात,हिरो आणि हिरोईन! सौंदर्यवर्धक उत्पादकांचा टार्गेट ऑडियन्स सहज या फसव्या जगाला बळी पडतो.
खरे सौंदर्य काय? मुलींमध्ये वयानुसार सहज होणारी शारीरिक मानसिक वाढ, स्त्रीसुलभ भाव व जबाबदारी, निकोप शरीर आणि मन ,आत्मविश्वास आणि सर्वात महत्वाचे स्वतःला स्वतःच्या गुण दोषांसकट स्वीकारून स्वतःमध्ये एक माणूस म्हणून बदल घडवणे, हे खरे सौंदर्य होय. तसेच मुलांमध्ये व्यायाम करून कमावलेले उत्तम शरीर, वाढत्या वयानुसार एक व्यक्ती म्हणून असलेले समाजभान, जबाबदारी,साहसी खेळ,समाजाला उपद्रव नाही तर अभिमान वाटेल असे वागणे म्हणजे खरे सौंदर्य होय.क्रीम फासून गोरे होण्यासाठी केलेला केविलवाणा प्रयत्न म्हणजे तारुण्याचा अपमान च होय.
या सगळ्यात मीडिया चा काय रोल?

 मीडिया मध्ये प्रिंट मीडिया(म्हणजे वृत्तपत्र,मासिक,साहित्य इत्यादी),audiovisual मीडिया ज्यात TV ,चित्रपट इत्यादी येतात या गोष्टींचा youth ,तरुण वर्गावर सर्वात जास्त प्रभाव असतो. एखाद्या समाजाचे मत तयार करणे ,थोडक्यात समाजावर संस्कार करण्याचे काम मीडिया करत असतो. त्यामुळेच मीडिया चा ह्या सर्वात खूप महत्वाचा रोल आहे.
स्त्रीवर्गाची स्वतःबद्दलची मानसिकता आणि पुरुषांची स्त्रियांबद्दलची मानसिकता घडवण्याचे दुर्दैवाने बिघडवण्याकडेच आज मीडियाचा  कल दिसतोय.गोरा रंग या एकाच निकषावर स्त्रीचे सौंदर्य मोजून तिचे स्वत्व,कर्तृत्व,गुण,शारीरिक मानसिक बौद्धिक क्षमता या सगळ्या गोष्टी फुटकळ ठरवण्याचे काम आज मीडिया करताना दिसते.तुमचा रंग सावळा, निमगोरा ,गव्हाळ किंवा काळा असूच शकत नाही का?. क्रीम लावून गोरे झाला नाहीत तर नोकरी मिळणार नाही, नवरा मुलगा नकार देणार, गर्लफ्रेंड दुसऱ्याबरोबर गाडीवर निघून जाणार इतक्या खालच्या दर्जाच्या जाहिराती आज आपण रोज शांतपणे बघतोय. कारण आपण या गोष्टीचा स्वीकार केलाय.किशोरवयीन बदलांना सामोरे जाणारी तरुण पिढी,भविष्यकाळाची अनिश्चितता,सारासार विचार करण्याइतपत न आलेली maturityविरुद्ध लिंगी व्यक्तीबद्दलचे वाटणारे आकर्षण, व्यसनाधीनता याबरोबरच गोरेपणा चा दबाव यामुळे सहज या विचारांना बळी पडते.
एखाद्या अतिशय संवेदनशील चित्रपटातील आवश्यक आणि अतिसंवेदनशील सीन सेन्सॉरच्या नावाखाली कापला जातो आणि या अतिसुमार दर्जाच्या जाहिराती ज्या आज समाजातील स्त्रीचे इतके बीभत्स चित्रण, प्रतिमा तयार करताय ते आपण रोज कुटुंबासोबत बसून बघतोय. का ?कॉर्पोरेट स्ट्रॅटजी आणि मिलियन डॉलर मार्केट! या जायंट इंडस्ट्रीचा मीडियावरील आर्थिक होल्ड इतका आहे कि समाजाच्या मनाचे,सारासार बुद्धीचे,नैतिकतेचे स्वास्थ्य जपणे ,वाढवणे हा उद्देष असलेले वृत्तपत्र, दूरचित्रवाणी, चित्रपट,साहित्य आज कस्टमर base  तयार करताय. समाजप्रबोधन हे मीडिया चे ध्येय मीडिया साफ विसरत चाललीये.मीडिया ने रुजवेलेले सौंदर्याचे निकष आणि स्त्रीची चुकीची इमेज हि आज तरुण पुरुष वर्गाची स्त्रीबद्दलची अतिशय भयानक आणि चुकीची मानसिकता, त्यातून होणारे  परिणाम, गुन्हे इतपत गंभीर आहे, याचा आपण कधी विचार करतो का? एक गोरेपणाची जाहिरात वेगवगेळ्या समाजातील घटकांवर किती विपरीत परिणाम करू शकते. सावळा, काळा रंग असलेल्या मुलींना  स्वतःला स्वीकारून ह्या सगळ्या चुकीच्या रूढ प्रवाहाविरुद्ध जायला किती त्रास होत असेल ह्याची कल्पना न केलेलीच बरी. तर सौंदर्य क्षेत्र आणि मीडिया यांचा हा असा संबंध आहे.
आता या सगळ्यात आयुर्वेद कसा आला ?
सर्वप्रथम काही गोष्टी स्पष्ट करूयात. आयुर्वेदात गोरा रंग इत्यादी ला अजिबात महत्व दिले नाही. गोरा रंग होण्याचे नुसखे हे आयुर्वेद नाही सांगत. ते आयुर्वेदाच्या नावाखाली चुकीच्या पद्धतीने व्यवसाय करणारे सांगत असावेत.आयुर्वेदात वर्ण म्हणजे रंग याचा उल्लेख प्राकृत म्हणजे नॉर्मल आणि अप्राकृत म्हणजे ऍबनॉर्मल असा आलाय. त्वचेच्या आरोग्याचे आणि काळ्या गोऱ्या व इतर रंगाचे वर्णन प्रकृती, वेगवेगळ्या धांतूंची सारता किंवा एखाद्या व्याधीत मनुष्याच्या रंग कसा फिकट, पांढरा, पिवळा इत्यादी होतो असे काही उल्लेख आहेत.आणि त्या अनुषंगाने काय उपाय करावे म्हणजे मनुष्याचा पूर्वीचा रंग व्याधी जाऊन परत येईल असे होय. त्वचेचे विकार आणि आरोग्य हा विषय आयुर्वेद उत्तमपणे निश्चित हाताळतो परंतु त्वचेला गोरे करणे असा कुठेही उल्लेख नाही. त्वचेच्या आरोग्याकरिता आहार, विहार आणि औषधी अशी योजना वर्णन केली आहे. सहा आठवड्यांचे fairness क्रीम हि आयुर्वेदाची नीती नव्हे .
परंतु सौदर्य वर्धक उत्पादनांमध्ये वापरलेल्या रसायनांचे जसजसे गंभीर side effects दिसायला लागले तसतसे अपायरहित आयुर्वेदाची मदत किंबहुना कुबडी या कंपन्याना घ्यावी लागली. आणि मग सुरु झाला हर्बल क्रीम चा प्रवास.आधी काय कुंकुमादी तेल युक्त, मग काय केसर,आता काय मोती युक्त ,मग काय सोने युक्त आणि तो वाढतोय आणि आपण खऱ्या अर्थाने व्हिक्टिम बनतोय.हर्बल बिरबल हा माझा हर्बल उत्पादनांवर प्रकाश टाकणारा लेख मी मागेच सविस्तर लिहलाय तेंव्हा इथे विस्तृत लिहीत नाही.वर्डप्रेस वर अवश्य वाचा.
तर गोरा रंग म्हणजे सौंदर्य अशी ठरवून केली गेलेली चुकीची व्याख्या ,मीडियाला हाताशी धरून तिला अजून खतपाणी आणि त्यामुळे स्त्रीवर्गाचे झालेले कायमचे न भरून येणारे नुकसान आणि या सगळ्यात सोयीस्कर वापरलेले गेलेले आयुर्वेद शास्त्र हे सगळं फक्त आणि फक्त व्यवसाय आणि त्याच्याशी संबंधित खेळींचा भाग आहे.
माझा वाचकवर्ग सौंदर्याची अशी चुकीची व्याख्या यापुढे कधीच स्वीकारणार आणि अशी मला खात्री आहे. हा लेख समाजात एक लहानसा का होईना पण चांगला बदल घडवेल अशी प्रामाणिक इच्छा!

Kaleidoscope:Look in to self!

emotional block2.jpg

मनुष्याचे अंतरंग,मन हा एक अजब कॅलिडोस्कोप च आहे.विविध भावना रूप यांचे एक अजब रसायन च जणू!

तहान भूक ,स्वसंरक्षण,भीती,आक्रमकता ह्या संवेदना आणि त्या व्यक्त करणे या क्रिया प्रत्येक सजीवात म्हणजे प्राणी आणि मनुष्य प्राणी सगळ्यात दिसतात. परंतु मनुष्यप्राण्यात याखेरीज प्रेम,आश्वासन,अधिकार,राग,चीड, अपमान, विरोध,न्यूनगंड,आत्मविश्वास,किळस,दबाव,असुरक्षितता,अपराधीपणा हे आणि असे अनेक सहजभाव कमी अधिक प्रमाणात निर्माण होत असतात. हे मनातील भाव प्रकट होणे अथवा कृतीद्वारे व्यक्त केले जाणे खूप आवश्यक असते. त्यांचा वेळोवेळी निचरा झाला नाही तर हे भाव त्या त्या प्रसंगासकटच्या आठवणी आणि व्यक्तीची त्यावेळेची मानसिक स्थिती यासकट मनात साठवल्या जातात. यालाच भावनिक बंध किंवा इमोशनल ब्लॉक म्हणतात.

हे भावनिक बंध किंवा गुंता व्यक्ती ला ते ते प्रसंग अथवा त्या विशिष्ट परिरिस्थितीच बांधून ठेवतात ज्याचे परिणाम त्या व्यक्तीच्या व्यक्तिमत्वावर, त्याबरोबरच शरीरावरहि दिसतात.वेगवेगळ्या प्रसंगाना व्यक्त होतांनाच्या प्रतिक्रिया आणि निर्णय हे बरेचदा त्या भावनिक बंधाच्या आधारे घेतले जातात. उदा.भीती, दबाव , न्यूनगंड या भावनिक बंधामुळे व्यक्ती हि बुजरी होत जाते आणि कुठलीही जबाबदारी घेण्यास हि व्यक्ती घाबरते. नवीन काम , नवीन नातेसंबंध,नवीन नोकरी यासारख्या जीवनातील बदलांना सामोरे जाणे टाळते अथवा त्यात अयशस्वी होते. आक्रमकपणा, दुसऱ्यावर हुकूमत गाजवणे हे हि कुठल्याश्या भावनिक बंधामुळे केलेले मनाचे बंड च असते बरेचदा. बराच काळ मनात ठिय्या देऊन बसलेले हे भावनिक बंध व्यक्ती मध्ये विविध वर्तन दोष निर्माण करतात ज्यामुळे वेगवेगळ्या व्यसनांच्या आहारी जाणे, दुसऱ्याला शारीरिक अथवा मानसिक नुकसान पोचवणे ,क्वचित गुन्हेगारी कडे वळणे असे अधिकाधिक गंभीर परिणाम होत जातात.

हे असे भावनिक बंध वर्षानुवर्षे निचरा न होता राहिले आणि कृतीतूनही व्यक्त नाही झाले तर शरीरातील त्रिदोषांवर त्यांचा दुष्परिणाम दिसतो. मुख्यतः पित्त दोष ,वातदोष असंतुलन होऊन रक्तधातूवर परिणाम होतो. असंतुलित त्रिदोष हे आचार विचार नियंत्रण करणाऱ्या धी, धृती आणि स्मृती या तीन प्रकारच्या बुध्दीलाही विपरीत बनवतात .असे असंतुलित बुद्धी,मन आणि त्रिदोष शरीरात व्याधी निर्माण करावयास लागतात.

त्याचे कारण शरीर,मेंदू आणि मन यांचा असलेला परस्पर संबंध होय ,जो आपण मागील लेखात पहिला होता. काहीही कौटुंबिक इतिहास नसलेले , विशेष कारण न सापडणारे अनेक दम्याचे, त्वचारोग,ऍलर्जी,मायग्रिन(अर्धशिशी) व कोलायटिसचे रुग्ण असतात कि ज्यांच्या मध्ये असे एक अथवा अनेक भावनिक बंध आढळतात. अर्थात पहिल्या ३ ते ४ भेटीत रुग्णही काही सांगत नाही तसेच वैद्यालाही निदान करायला अवधी आणि संभाषण आवश्यक असते. परंतु योग्य ती मदत घेऊन रुग्णाच्या मनाची तपासणी केली असता मन बोलू लागते .समुदेशन,आयुर्वेदिक औषधी ,गरज पडल्यास मानसोपचारतज्ञाचा सल्ला, वर्तनचिकित्सा या सगळ्यांचा उत्तम परिणाम मनावर तसेच शारीरिक व्याधींवरही दिसून येतो.

रुग्णाला फक्त एक शरीर म्हणून न बघता अथांग मनाच्या हजारो लहरी लाटा लीलया पेलण्याचा प्रयत्न करणारी एक व्यक्ती म्हणून पहिले तरच वैद्याच्या चे कसब पणाला लागून योग्य निदान आणि अचूक चिकित्सा होऊ शकते.आपल्या भावना दाबून न ठेवता योग्य पद्धीतीने त्या व्यक्त करणे अथवा त्यांचा मनातून निचरा करणे हेही महत्वाचे होय . याविषयी अधिक पुढील लेखात पाहूच.

 

 

 

A list of traditional breakfast and snack food!

Image result for marathi cuisine
“तुम्ही वैद्य लोक ब्रेड बटर खाऊ नका,आंबवलेला डोसा इडली खाऊ नका म्हणतात.अहो मग नाश्त्याला खायचे तरी काय आम्ही ?'”असे डोळे मोठे आणि चेहरा एवढासा करून निरागस जाब विचारणाऱ्या माझ्या समस्त पेशंट वर्ग/मित्रमैत्रिणी/नातेवाईकांना हि पोस्ट समर्पित आहे.यादी खूप मोठी होऊ शकते परंतु ,उदाहरणादाखल अगदी महिनाभर नाश्त्याला पुरतील एवढे म्हणजे २९ पथ्य पदार्थांची यादी देत आहे.महिना तर ३०/३१ दिवसांचा मग एक दोन पदार्थ कमी का ? उत्तर पोस्ट च्या तळाशी सापडेल.अहं!आधी पोस्ट पूर्ण वाचा.माझे अमहाराष्ट्रीय पेशंट सुद्धा समजावून सांगितले कि हे पदार्थ करून खातात त्यामुळे व्यर्थ excuse at least मराठी लोकांनी तरी देऊ नयेत.
नाश्त्यासाठी उत्तम पदार्थ (सहज ,सोपे ,कमीत कमी वेळेत होऊ शकणारे ) (लेखिका :वैद्य रुपाली पानसे ,आद्यं आयुर्वेद ,पुणे )
१.भाज्या आणि मिश्र पीठ वापरून कोथिंबीर वडीप्रमाणे वाफवून वडी अथवा बट्ट्या (पुदिना/लसूण/खोबर /तीळ चटणी बरोबर)
२.मिश्र भाज्यांचा पराठा साजूक तूप
३.मिश्र भाज्यांचे(किसून कोबी/ गाजर/मुळा/ इ.)थालीपीठ धिरडे ,ताक)
४.अंड्याचे ऑम्लेट अथवा नुसतेच उकडलेले अंडे
५.मटार,मका,घेवडा,खोबरे,डाळ्या,टोमॅटो,इतर भाज्या वापरून पोहे/उपमा.
६.फोडणीची ताक भाकरी.
७.ओले खोबरे, डाळ्या, शेंगदाणे मटार टाकून तांदळाचे उब्जे
८.भाकरी गूळ तुपाचा लाडू.
९.दडपे पोहे भरपूर ओले खोबरे,कोथिंबीर ,कांदा तसेच लिंबाचा रस टाकून
१०.क्वचित साजूक तुपाचा कणकेचा केळ घालून शिरा.
११.नाचणीची उकड
१२.नाचणीची भाकरी व खोबरे चटणी.
१३.शिजवलेल्या हिरव्या मुगाची कांदा, टोमॅटो शेव खालून मिसळ
१४.ओले खोबरे वापरून साबुदाणा खिचडी
१५.खारीक खोबरे डिंक मेथ्या पौष्टिक लाडू आणि सूंठ घालून गरम दूध .
१६.मिश्र पिठाचा ढोकळा, पुदिना जवस चटणी
१७.तांदुळाचे घावन (डोसा/पॅनकेक)
१८.मिश्र पिठाचे धिरडे व चटणी
१९.मोड आलेल्या हिरव्या शिजवलेल्या मुगाचा डोसा /इडली /अप्पे इ.
२०.गव्हाच्या दलियाची गुळाची गरम लापशी
२१.ओले खोबरे मटार,मका,भाज्या हिरवीमिरचीघालून फोडणीचा गव्हाचा दलिया
२२.खमंग भाजलेल्या गव्हाच्या पिठाची झणझणीत उकडपेंडी
२३.गुळाचा राजगिरा लाडू/चिक्की दुधाबरोबर
२४.सालीच्या लाहीचा चिवडा कांदा टोमॅटो शेव घालून भेळेसारखा
२५.फोडणीच्या तिखट शेवया
२६.रताळ्याचे पॅटिस (गाजर व इतर भाज्या वापरून )
२७.रताळ्याची गुळ घालून खीर अथवा शिरा
२८.मुगाची डाळ शिजवून त्यात कणिक मिश्र करून केलेला पौष्टिक पराठा
२९.फोडणीची भगर आणि ताक.
३० वा पदार्थ जाहीर नाही कारण जर २९ दिवस हे पदार्थ तुम्ही नेमाने आळीपाळीने खाल्ले तर ३० वा दिवस तुमचा हक्काचा असेल. भरपूर बटर थापून ब्रेड, टोस्ट खा किंवा वैशाली वाडेश्वर ला जाऊन इडली डोसा उडीद वडा चोपा.
वैद्य रुपाली पानसे,९६२३४४८७९८
(कृपया पोस्ट लेखिकेच्या नावासकट पोस्ट अथवा शेअर करावी.तुमच्या या कृतीने लेखनासाठी काढलेला वेळ आणि वापरलेली बुद्धी सत्कारणी लागल्याचे समाधान मिळेल.धन्यवाद )

“वाडगेभर निर्जीव अन्न :आजची फॅशन “

“वाडगेभर निर्जीव अन्न: आजची फॅशन ”
“अ बाउल ऑफ डेड फूड” या माझ्या wordpress  च्या ब्लॉग बद्दल खूप सकारात्मक प्रतिक्रिया आणि आभार वाचकांनी कळवले. काही वाचकांनी हि पोस्ट अजून विस्तृत मराठी मध्ये लिहली तर  जास्त लोकांपर्यंत पोचून लिखाणाचे ध्येय साध्य होईल असे वारंवार सुचवले. हि पोस्ट त्या वाचकांना dedicated !
आज आहारशास्त्रात , पाकविधीशास्त्रात थोडक्यात फूड इंडस्ट्री मध्ये अफाट,आमूलाग्र technical क्रांती झाली आहे. गमतीने आपण म्हणतो काही धंदा चालो ना चालो पण वडापाव ची गाडी आणि खाण्याचे दुकान याला मरण नाही. किती खरे आहे हे.आज सर्वात जास्त नफा फूड इंडस्ट्री ,हॉटेल आणि फूड manufacture सेक्टर कमावताय. उद्याही हेच चित्र असेल किंबहुना अजून विस्तार वाढला असेल .
ज्या वेगात हा रेडी टू ईट पदार्थांचा उद्योग फोफावतोय त्याच वेगात lifestyle disorders औषधी आणि आरोग्यसेवा क्षेत्रात हि वाढ होतेय. याचा अर्थ असा तर नाही ना कि फूड इंडस्ट्री औषधी मार्केट साठी कस्टमर तयार करतेय . दुर्दैवाने काही अंशी ते खरे हि आहे. काही घरात रेडी तो ईट पदार्थ हे अगदी रोज , खूप प्रमाणात खाल्ले जातात अगदी लहान मुलांनाही दिले जातात (हो कारण जाहिरातीत टार्गेट ऑडियन्स लहान मुले व त्यांच्या आयाच असतात )
रेडी टू ईट पदार्थांची यादी भली मोठी आहे आज उदाहरणादाखल आपण घेऊ ….
कॉर्न फ्लेक्स,ओट मिल, चॉकोस,मुसेली इत्यादी :
अति उच्च तापमानात ,अति दाबाखाली मूळ धान्यातील पाण्याचा अंश काढून हे पदार्थ तयार होतात. उष्णता , अति दाब यामुळे यातील नैसर्गिक पोषणमूल्ये जवळजवळ नष्ट होतात, राहतो तो निर्जीव पोषणमूल्य रहित चोथा! आता हा चोथा कोण खाणार म्हणून त्यात टाका कृत्रिम व्हिटॅमिन,कॅल्शिअम ,लोह इत्यादी जे शरीरात नीट शोषले जाईल याची काही शाश्वती नाही. किती गम्मत आहे नाही आधी त्या धान्याचा जीव घ्या आणि मग त्यात परत जीव आणण्याचा प्रयत्न करा. या सगळ्यात मूळ पदार्थांपेक्षा processing कॉस्ट वाढलेली असते तसेच टिकवणे , चव वाढवणे , दिसायला आकर्षक असावे या गोष्टीतून त्यात वेगवेगळी रासायनिक preservatives , रंग ,मीठ , साखर आणि फ्लेवर ची भर पडते. काही ब्रॅण्ड्स मध्ये तर वाळवलेल्या भाज्या , फळे हि असतात.समस्त पिरॅमिड रिटर्न mummy , मृत शाक फल धान्य संमेलनच जणू !
असे पदार्थ वारंवार खाण्यात असणाऱ्या स्त्रियांच्या गटाचा आणि असे पदार्थ  न खाणाऱ्या स्त्रियांच्या गटाचा अभ्यास केला असता , हे पदार्थ खाणाऱ्या स्त्रियांमध्ये स्थूलता, अतिउच्चरक्तदाब तसेच मधुमेहाचे प्रमाण अधिक असल्याचे आढळले. कमालच आहे पण जाहिरातीत तर सुडोल कमरेची बाई हे ३ आठवडे खा आणि वजन कमी होईल असे सांगत असते. वरून टाकलेल्या मीठ साखरेचे परिमाण दुसरे काय. आयुर्वेदानुसार असे निर्जीव , अति उष्णतेचा संस्कार झालेले, कोरडे अन्न हे वात दोष वाढवून शरीरात अनेक व्याधी उत्पन्न करण्याचे एक मुख्य कारण मानले जाते.
ओट हे तर अतिशय निकृष्ट धान्य वर्गात गणले जावे इतके याचे पोषण मूल्य कमी आहे .ओट चा ग्लयसिमीक इंडेक्स( म्हणजे हे पचवताना रक्तातील वाढलेली साखरेची पातळी ) हि जास्त असते . मी प्रत्यक्षात मात्र खूप मधुमेही रुग्णांना डॉक्टर म्हणजे मी अगदी नियमित ओट मिल घेते ,unhealthy असे काहीच खात नाही हो ,असे भक्तिभावाने सांगताना पाहते. बसतोय ना धक्का एक एक वाचून.असो
ओट meal  नियमित घेणाऱ्या व्यक्तींमध्ये कुपोषणाचे सगळे लक्षणे आढळून येतात ज्यामुळे हाडे, सांधेदुखी ,थकवा,पचनाच्या तक्रारी, मलबद्धता अहो इतकेच नाही गोष्ट अगदी आतड्यामध्ये मार्गावरोध होणे (intestinal obstruction जी सिरिअस स्थिती असते ) इतपत आरोग्यावर विपरीत परिणाम होऊ शकतात. याला डेटा , research ,सगळ्याचा आधार  आहे . गुगल करा. मूळ म्हणजे पोषणरहित अन्न खाऊन शरीराचे हाल करा वजन आपोआप कमी होईल हि विचारसरणीच किती भयानक आहे . सत्य आहे आजच्या मनी ओरिएंटेड सोसायटी चे दुसरे काय.
रोज रोज ताजा नाश्ता बनवणे शक्य नसते हो , खूप सवय झाली या पदार्थांची आता मुले ऐकत नाही , असे कसे चालते मार्केट मध्ये जर एवढे दुष्परिणाम असतील तर? या सगळ्याला एकच उत्तर आहे , ब्रॅण्डिंग ! ब्रॅण्डिंग ची माया जी मला ,तुम्हाला,आपल्या मुलांना बरोबर जाळ्यात ओढते. जाहिरात, सुंदर सुंदर मॉडेल आणि भ्रम निर्माण करणारे मोठे मोठे दावे! यात अगदी आयुर्वेदिक आयुर्वेदिक म्हणून झेंडा फडकवणारे शांतंजली किंवा इतर हर्बल कॉर्न फ्लेक ,मुसेली वाले पण येतात बरं का! आयुर्वेद वेगळा स्वदेशी वेगळे गल्लत नको .
अरे हो हल्ली रेडी टू ईट व मेक पोहे , खिचडी, सांजा असेही पाकीट मिळतात बरं का ते हि याच गटातले आहेत विसरू नका.
अगदी क्वचित कधीतरी , पर्याय नाही म्हणून हे पदार्थ खाणे समजू शकते परंतु अगदी वारंवार , खूप प्रमाणात आणि सगळ्यात महत्वाचे घरातील लहान मुले व वृद्ध व्यक्तीस हे खाण्यास देत असाल तर नक्की परत विचार करा.
आपल्या आजूबाजू सहज मिळणाऱ्या ज्वारी, बाजरी,नाचणी,राजगिरा,साळीच्या लाह्या ह्या वरील पदार्थाना उत्तम पर्याय ठरू शकतात. बाकी ताजे नाश्त्याचे पदार्थांबाबत मी मागेच एक पोस्ट सविस्तर लिहली आहे.
आपण राहतो त्या भौगोलिक परिस्थितीला, शरीराला उपकारक व अनुसरून आपले पारंपरिक पदार्थ असतात. आळीपाळीने असे पारंपरिक व ताजे पदार्थ खाण्यात ठेवणे कधीही उत्तम.
ताजे खा , साधे खा , निरोगी राहा
वैद्य रुपाली पानसे ,
rupali.panse@gmail.com