A tale of not so tonic ‘Tonic Water’!

It was an usual visit to the grocer. He has recently renovated his small grocery shop into a plush air conditioned supermarket. The product range too changed a lot with the shop.

While waiting in queue for bill, i was having a look in cart of next person. (Come on it was just a human natural trait and nothing more).

I saw some different cold drink cans in her cart.I just found the same bottles in nearby cabinets (image is attached with the blog). Initially I thought it as a new brand of any cold drink. Out of curiosity I look,read and found it as ‘Tonic Water’. Frankly I was not much aware of this thing, so got out of the queue and started reading it. Clearly written on can “contains Quinine” made me exclaim “WHAT?”. I clicked images for my references and thought to read more about it.

My husband too told me that in his USA office people buy large boxes of dozens of Tonic or carbonated water bottles and regularly drink them as normal water.

This blog is all about what I read and my concern and everybody should know it !

So what is Tonic water ?

If you think tonic means the water must be fortified with the things that will nourish our body, you are wrong just like me.

Just like any soda the tonic water too contains carbonated (Carbon di Oxide added) water , sugar and hold your breath Quinine. Yes you read right its Quinine. For those who doesn’t know what is Quinine, it is a potent medicinal drug used to treat the Malaria. The medicine has tremendous side effects and it is the last choice of doctors to treat malaria if other drugs fail.

Then for heaven’s sake why the tonic water contains Quinine? And what is it doing on my grocery shop shelves?

An interesting story!

In 1880s the tonic water containing very low dose of Quinine is discovered by the British people. It is used as the prophylaxis after the treatment of malaria.The British people used to carry it to their India visits to avoid the encounter to deadly Malaria which was epidemic that time.

Let me underline the point that the tonic water was supposed to use for medicinal purpose. The bitter taste was unpleasant, to make it easy to consume they start mixing Gin or other alcohol in it. Interesting right?

Everything seems interesting with alcohol, so obviously commercial interest started pouring in,in the tonic water.

The carbonated water with quinine later was added with various flavors and sugar. Among foods and drinks that are ingested solely for reasons of taste, tonic water is unique in that it was first and foremost a medicine. Since medicines tend to have side effects, is it possible that a hidden health risk is swirling around in tonic water. Today this is the only medicine which people use as regular mixer for the alcohol drink and various cocktails.

The whole thing is so strange.

  • The quinine though in very low dose has its own adverse effects on body.
  • The most common side effect is Thrombocytopenia (drop in platelet count in blood).The condition is called Gin and tonic purpura.
  • Quinine passes through placenta. So pregnancy is contraindication. But if the bottles are placed just like any cold drinks in grocery shops the chances get increased that anyone can just pick it up as cold drink. Anyways consumer is least bother to check the ingredients or what exactly they are consuming unless and until it is tasty. A scary fact but true unfortunately!
  • Allergy and sensitivity to quinine can trigger allergic reactions even in lower doses.
  • Other than quinine tonic water has almost all health hazards that soda has. Refer my previous article “Soda: A bubbly frizzy sweet addiction”

Global consumer market is playing with the health of their consumers. Ideally this Tonic water is not supposed to sell in grocery shops. It should be termed as drug and medicine category.

First of all an innocent question what is the problem with plain water?

Why do people need aerated water, cold drinks, sodas while eating? In my previous blogs too I mentioned that plain water is the best thing one can drink with their food.

My second and most important concern is what if consumer not at all aware of what she or he is drinking. The package, the taste, the purpose is just like soda or cold drinks. Imagine the danger, if like any soda the mother buys tonic cans and family, yes the child to consume it.The person next to me in queue i am little worried about her now.

If you are aware of the ingredients and still you are buying it the thing is different .It is personal choice but if innocents are consuming it without any knowledge of hazards. Time to think !

The second concern made me pen this blog.

Don’t let the media and market play with your health!

Be selective and aware .

Note: I don’t have any intention against any specific brand. Image is used for the basic and general purpose.

(The above write belongs to Dr.Rupali Panse. Changing the matter in the blog ,copying and changing the author name is considered illegal .)




“Golden wheat in black list?”

Résultat d’images pour images wheat

 “आरोपीच्या पिंजरा आणि गहू
गेले काही दिवस सकाळी सकाळी whats app पाहिले कि वाचकांचे खूप एकसारख्याच आशयांचे messages मला येताय .
एक गव्हाबद्दलची भली मोठी पोस्ट आणि लगेच ख़ाली प्रश्न ,”म्हणजे आम्ही पोळ्या खाणे सोडावे की काय?” “गहू  खाणे बंद करू का आम्ही ?” “डॉ क्रुपया या पोस्ट बद्दल काहीतरी लिहा ” असे अनेक प्रश्न आणि यासम्बन्धी आयुर्वेद संदर्भ आणि माझे मत सतत वाचक मागताय म्हणून ही पोस्ट ! (माझी पोळ्यावाली काकू voluntary retirement घेऊ नये हा देखील स्वार्थ )
या पोस्ट मध्ये मी खूप सखोल गव्हाचा इतिहास त्यावरचे किचकट संशोधन आणि त्याचे संदर्भ देणे टाळतेय कारण आम्ही पोळ्या खाऊ की नाही असा साधा प्रश्न वाचक वर्गाला पडलाय.
गेल्या काही वर्षात gluten allergy आणि gluten free food चा फारच गवगवा होतोय.अर्थात् तो पाश्चिमात्य देशातून भारतात पोचला.
allergy ही गव्हातील gluten खेरीज खूप पदार्थांची असू शकते काही उदाहरणे द्यायची झाल्यास अंडी ,शेंगदाणे ,दूध आणि दुधाची व्यंजने इत्यादि. म्हणुन सगळ्यांनी  खाण्यातुन  या गोष्टी सरसकट बाद केल्या का ?
या पदार्थांचे मार्केट खुप मोठे आहे.अगदी असाच सीन तुप आणि तेलाच्या संशोधनाने काही वर्षापूर्वी लोकांसमोर मांडला होता .अनेक वर्षे तेलातूपाला आपण वाळीत टाकले होते.आज संशोधक पूर्वीचे संशोधन खोडून काढ्ताय आणि तेल तुपाची औषधी बाजू जगासमोर आणली जातेय.
गव्हाच्या बाबतीत कमीत कमी शब्दात आणि सरळ भाषेत काही मुद्दे .
गहू गुणांनी थंड ,शरीराचे उत्तम पोषण करणारे ,पचायला जड आणि हाडांना जोडणारे अथवा सांधणारे असे वर्णन आयुर्वेदिक ग्रंथात आहे
1.गहू गुरु गुणांचे म्हणजेच पचायला जड़ असतात.गुरु गुणांच्या अन्न द्रव्याना आयुर्वेदात एक नियम असतो.असे पदार्थ हे खूप प्रमाणात खूप वेळा आणि पचन्शक्ती कमी असलेल्या व्यक्तींनी जपून खावे .खाताना ऋतू ,देश आपली प्रक्रुती याचे ही तारतम्य ठेवावे .
आम्ही वैद्य लोक सारखे ज्वारी बाजरी भाकरी  वर भर देतो याचे हेही एक कारण होय.
2.allergy हे सुक्ष्म स्तरावरील अपचनाचेच स्वरूप होय.तुम्ही नीट पचवू न  शकलेले घटक आमस्वरुपात वेगवेगळे रोग निर्माण करणारच, मग ते गव्हाचे अजीर्ण असो अथवा एखादया फळाचे नाहीतर माँसाहाराचे नाहीतर एखाद्या औषधाचे.
पचनानंतर बनलेला घटक शरीराला सात्म्य नसेल तर तो  शरीरात शोषल्या जात नाही ,उलट शरिराकडुन त्याला प्रतिरोध म्हणुन allergy ची लक्षणे दिसतात.
3.गहू गुणांनी चिकट असतो म्हणुनच कणीक तिम्बताना त्यात स्नेह म्हणजेच तेल घातले जाते जेणेकरून त्याचा चिकट्पना पचनाच्या आड येऊ नये.
एक गोष्ट ध्यानात असू द्या गव्हाचा आम्बवून तयार केलेला ब्रेड आणि गव्हाची ताजी नीट भाजलेली गरम साजुक तुप घातलेली पोळी यात गुणांनी निश्चित फरक असणार.
4.गव्हाने कोलेस्टरॉल वाढते असे जे म्हट्लेय हा मुद्दा परत गव्हाचे अपचन असाच आहे.सरसकट सगळ्याना ते होण्याचे कारणच नाही.याही ऊपर आता पाश्चिमात्य संशोधकांचे च म्हणणे आहे की कोलेस्टरॉल आणि ह्रूद्रोग सम्बन्ध अनिश्चित आहे म्हणुन.त्यामूळे गहू खाल्याने ह्रूद्रोग होतो म्हणणे खूप जास्त धाडसाचे आहे .
5.आज अन्नधान्य त्या त्या प्रदेशापुरते मर्यादित न  राहता सर्वत्र उपलब्ध असते आणि खाल्ले जाते.हट्टाकट्टा पंजाब चे मुख्य धान्य गहू ही त्याला अपवाद नाही.
शेतीकरनात झालेली आमूलाग्र क्रांती उत्पादन वाढविण्यास उपकारक ठरली मात्र मूळ धान्याचे गुणधर्म त्यात कायम राहिले की नाही या शंकेला वाव आहे.
आपण काय करावे ?अन्नधान्य संकरित आहे फळे क्रूत्रिम रित्या पिकवलि जातायत,मांस सम्प्रेरक युक्त असते.
गव्हाचे सांगायचे झाले तर सम्पूर्ण गहू बंद करणे हा उपाय नव्हे.
आपल्या मूळच्या चालीरीती आणि खाद्यसंस्कृती यात खरे उत्तर होय.
एकच एक गहू असे न  करता ज्वारी ,बाजरी ,नाचणीपासून  केलेल्या भाकरी खाण्यात असाव्या.
मागे मी नाश्त्याची पोस्ट जेंव्हा लिहलि तेंव्हा वैविध्य आणि समतोल असे दोन मुद्दे ग्रुहीत धरूनच वेगवेगळे 30 पदार्थ सांगितले होते.
भात वर्ज्य करा सांगणारे परत भात खा आणि पोळ्या सोडा  म्हणताय.विविध स्थानिक फळे भाज्या धान्य व्यंजने याचा आहारात समतोल असावा.स्वतची पचन शक्ति ध्यानात घ्यावी.कुठल्याच एक पदार्थाचा अतिरेक करू नये.
गव्हा बाबतची ती पोस्ट म्हणजे कुठल्यातरी ओट सारख्या पदार्थांची बाजारात आणण्यापुर्विची marketing strategy देखील असू शकते.एकदा गव्हाला वाईट ठरवले की येणाऱ्या पदार्थांची विक्री पक्की.
तेंव्हा panic होऊ नका.समतोल आहाराविषयक सल्ला जरूर घ्या.

The bubbly,frizzy, sweet addiction!!

Are parents killing their kids with kindness? Are they making their own kids addicted? Do you offer sweet poison to your little one because you love and can’t say NO to her or him?

Somewhere I read the quote “Soda: Tobacco of the 21st century”.

Résultat d’images pour images kids drinking soda

Soda a sweet, bubbly, frizzy sea drowning the kids deep to suffer! 

Initially I thought everybody does know the ill effects of soda/aerated drinks/soft drinks/ Coke/Pepsi etc. And it may not need a separate article until I saw something really disturbing one day on traffic signal. A very sweet girl around only 3 years old with a can in her hand sitting very comfortably in her luxury car was teasing me with cute naughty expressions while sipping on her Coke.

Her mother smiled back at me and conveyed her apologies through her expressions. I was doing thumbs down to her with a funny face looking at her ‘can’ which she failed to understand. Her mother hopefully may have understood my thumbs down act. Traffic light turned green and our teasing game stopped. But that incident made me think, why? Why soft drink to such a small girl? Why soft drink to any child of any age?

As an adult with enough maturity to understand what is good and bad, if you want to play with your health, play. But nobody has right to do the same with the children.

Sad but true almost three generations had sank in the ocean of soft drinks. Hands full of fast food and a can of Soda! Unfortunately we Indians too walked far long on the path following the foot prints of Americans.

Do you know when your kid hold the can of cold drink what exactly he or she is holding in hand?

Résultat d’images pour kids obesity and soda

The toxic contents of soda:

  • Caffeine, sugar, high fructose corn syrup, artificial flavors and colors, phosphoric acid and other acids, Carbon Di oxide, sometimes pesticides are some of the contents in any Soda. All are highly dangerous to the health and have no good role on the human or any living body.
  • The cancer causing 4-MEI though banned still is used in some soft drinks especially Pepsi.
  • Some brands use aborted human babies to enhance and give the typical taste to the soft drink. This is the most disgusting thing to read for any one. HEK-293 is the code of the content. The dead human babies kidney cells are used to stimulate a typical taste bud protein on human tongue. Synomex and PepsiCo are the brands that uses this for sure.

Do you know what happen to your body in the first 60 minutes, after you drink Soda/Pepsi/Coke or other soft drinks?

 In The First

  • 10 minutes: 10 teaspoons of sugar reach in body (10 teaspoon is much higher amount to consume in one dose )If you try to consume so much sugar with only water you will vomit immediately but the phosphoric acid and other flavors in Soda suppress this allowing the sugar remain in body. This is against nature and body response obviously.
  • 20 minutes: Sudden increased sugar causes an insulin burst. Liver can’t tolerate so much sugar in the blood and turn it into the fat.
  • 40 minutes: Caffeine absorption is complete. Your pupils dilate, your blood pressure rises, and as a response your liver dumps more sugar into your bloodstream. Ideally so much sugar should make you feel little drowsy but particular receptors in the brain is blocked and you don’t feel drowsy. Instead you feel stimulated or energetic for some time. Yes, you are right the same effect that a small peg of Whisky, Vodaka or any other alcohol shows on body. Remember we are talking about children here. Got the seriousness of the topic?
  • 45 minutes: The body ups your dopamine production stimulating the pleasure centers of your brain. By the way ,exactly the same way heroin (drug) works, and Caffeine works here as strong false mood maker or psycho stimulant in the medical language. Sounds little scary?
  • 60 minutes: The phosphoric acid in Soda takes Calcium, Magnesium and Zinc in intestine, increasing the metabolic rate. High doses of sugar and artificial sweeteners also increase the urinary excretion of calcium resulting in Calcium as well as above mentioned minerals deficiency. These minerals in your intestine were supposed to go to the bones and joints to make them strong. Instead Soda is throwing them out of the body through the urine. More scary right?

Now imagine the consequences if you or your child drinks soda regularly or even occasionally too!

Résultat d’images pour kids obesity and soda

Bitter facts of sweet Soda

  • Zero nutritional value: Useless calories and zero nutrition soda on other hand suppress the digestion and appetite of the child. Regular soda taker kids eat less and many times observed to suffer from Vitamin A, B, Magnesium,Zink and Calcium deficiency.
  • Child can become addictive to Soda: The caffeine in the soda or soft drinks is supposed to be the most commonly used addictive substance in soda industry. Caffeine dependency is more fast and serious in children. Mood changes or altered moods or aggressive behavior are the results of caffeine addiction in soft drinks. Coke contains cocaine which is drug.
  • Soda can cause behavioral problems in children: Caffeine, sugar, artificial flavors, blood sugar spikes in body are some of the reasons for it. Lack of attention, concentration, aggressiveness and withdrawing behavior are observed in children having soft drinks/Soda frequently.
  • Bone health: We already saw how Calcium is thrown away causing weak bone health and calcium deficiency.Phosporus in more amounts in soda further damages the bones. Teeth are literally eaten by Soda causing decay due to over sweetness and other oral hygine issues.
  • Obesity, diabetes and heart diseases: Soda directly leads to the childhood obesity, diabetes and some other heart diseases.

Are these enough reasons for all of those who drink soft drinks/Soda or offer it to their kids, to stop consuming it?


Résultat d’images pour kids obesity and soda

  • Discourage the consumption of soda in early age as later on kids got addicted to it. Develop good food habits as earliest of the age as possible.
  • Replace the Soda/soft drinks with the healthy options like coconut water, fruit juice, buttermilk, fresh lemonade etc
  • Parents are the role model so do not drink soda or soft drink at least in front of the kids.
  • Food and beverages together is a bad idea. Water is the best thing one can have with food.
  • Don’t drink fruit juice, tea, coffee or soft drinks along with food.
  • Do not let the kids blackmail you emotionally. Be strict and firm with your stand. You are doing for the better of your kid. Learn to say NO firmly to your kids when it is the question of their health.

I have not covered the topics like how the soft drinks industry destroyed the whole generation’s health and the economy behind it and its close relation with health and medicine industry and policies of nation. The reason is, I am more concerned with the health of people around me rather than some economic or political scandal.

To educate my readers about the facts that some of you may not know before is the purpose of this article. I am worried for small towns. The Soda industry suffering huge loss in America and other big countries and metro cities in India and some other countries. To overcome the loss these companies are targeting the small towns and less aware customers. The funda to captures the hearts of innocent rather ignorant I will say, is the same, advertisement. Bollywood actors and actresses getting paid huge money to destroy the health of their fans, followers and loving people.

God save this mind set and innocent people.

(The write up belongs to Dr.Rupali Panse.The images and some data and facts are derived from authorised sources.Do not change the original article while sharing or reposting it.)


A list of traditional breakfast and snack food!

Image result for marathi cuisine
“तुम्ही वैद्य लोक ब्रेड बटर खाऊ नका,आंबवलेला डोसा इडली खाऊ नका म्हणतात.अहो मग नाश्त्याला खायचे तरी काय आम्ही ?'”असे डोळे मोठे आणि चेहरा एवढासा करून निरागस जाब विचारणाऱ्या माझ्या समस्त पेशंट वर्ग/मित्रमैत्रिणी/नातेवाईकांना हि पोस्ट समर्पित आहे.यादी खूप मोठी होऊ शकते परंतु ,उदाहरणादाखल अगदी महिनाभर नाश्त्याला पुरतील एवढे म्हणजे २९ पथ्य पदार्थांची यादी देत आहे.महिना तर ३०/३१ दिवसांचा मग एक दोन पदार्थ कमी का ? उत्तर पोस्ट च्या तळाशी सापडेल.अहं!आधी पोस्ट पूर्ण वाचा.माझे अमहाराष्ट्रीय पेशंट सुद्धा समजावून सांगितले कि हे पदार्थ करून खातात त्यामुळे व्यर्थ excuse at least मराठी लोकांनी तरी देऊ नयेत.
नाश्त्यासाठी उत्तम पदार्थ (सहज ,सोपे ,कमीत कमी वेळेत होऊ शकणारे ) (लेखिका :वैद्य रुपाली पानसे ,आद्यं आयुर्वेद ,पुणे )
१.भाज्या आणि मिश्र पीठ वापरून कोथिंबीर वडीप्रमाणे वाफवून वडी अथवा बट्ट्या (पुदिना/लसूण/खोबर /तीळ चटणी बरोबर)
२.मिश्र भाज्यांचा पराठा साजूक तूप
३.मिश्र भाज्यांचे(किसून कोबी/ गाजर/मुळा/ इ.)थालीपीठ धिरडे ,ताक)
४.अंड्याचे ऑम्लेट अथवा नुसतेच उकडलेले अंडे
५.मटार,मका,घेवडा,खोबरे,डाळ्या,टोमॅटो,इतर भाज्या वापरून पोहे/उपमा.
६.फोडणीची ताक भाकरी.
७.ओले खोबरे, डाळ्या, शेंगदाणे मटार टाकून तांदळाचे उब्जे
८.भाकरी गूळ तुपाचा लाडू.
९.दडपे पोहे भरपूर ओले खोबरे,कोथिंबीर ,कांदा तसेच लिंबाचा रस टाकून
१०.क्वचित साजूक तुपाचा कणकेचा केळ घालून शिरा.
११.नाचणीची उकड
१२.नाचणीची भाकरी व खोबरे चटणी.
१३.शिजवलेल्या हिरव्या मुगाची कांदा, टोमॅटो शेव खालून मिसळ
१४.ओले खोबरे वापरून साबुदाणा खिचडी
१५.खारीक खोबरे डिंक मेथ्या पौष्टिक लाडू आणि सूंठ घालून गरम दूध .
१६.मिश्र पिठाचा ढोकळा, पुदिना जवस चटणी
१७.तांदुळाचे घावन (डोसा/पॅनकेक)
१८.मिश्र पिठाचे धिरडे व चटणी
१९.मोड आलेल्या हिरव्या शिजवलेल्या मुगाचा डोसा /इडली /अप्पे इ.
२०.गव्हाच्या दलियाची गुळाची गरम लापशी
२१.ओले खोबरे मटार,मका,भाज्या हिरवीमिरचीघालून फोडणीचा गव्हाचा दलिया
२२.खमंग भाजलेल्या गव्हाच्या पिठाची झणझणीत उकडपेंडी
२३.गुळाचा राजगिरा लाडू/चिक्की दुधाबरोबर
२४.सालीच्या लाहीचा चिवडा कांदा टोमॅटो शेव घालून भेळेसारखा
२५.फोडणीच्या तिखट शेवया
२६.रताळ्याचे पॅटिस (गाजर व इतर भाज्या वापरून )
२७.रताळ्याची गुळ घालून खीर अथवा शिरा
२८.मुगाची डाळ शिजवून त्यात कणिक मिश्र करून केलेला पौष्टिक पराठा
२९.फोडणीची भगर आणि ताक.
३० वा पदार्थ जाहीर नाही कारण जर २९ दिवस हे पदार्थ तुम्ही नेमाने आळीपाळीने खाल्ले तर ३० वा दिवस तुमचा हक्काचा असेल. भरपूर बटर थापून ब्रेड, टोस्ट खा किंवा वैशाली वाडेश्वर ला जाऊन इडली डोसा उडीद वडा चोपा.
वैद्य रुपाली पानसे,९६२३४४८७९८
(कृपया पोस्ट लेखिकेच्या नावासकट पोस्ट अथवा शेअर करावी.तुमच्या या कृतीने लेखनासाठी काढलेला वेळ आणि वापरलेली बुद्धी सत्कारणी लागल्याचे समाधान मिळेल.धन्यवाद )

खाताना हा विचार नक्की करा!

Image result for images food globe

स्थानिक पारंपरिक पदार्थच का खावे ? स्थानिक आहारीय अन्न च का वापरावे ?
माझ्या लेखांचा भर स्थानिक अन्न आणि पारंपरिक पदार्थांवर असतो. फक्त शरीराला चांगले म्हणून खा एवढा मर्यादित हा विषय नाही. स्थानिक प्रदेशात होणारे अन्न ,भाज्या, फळफळावळ खरेदी करणे आणि खाणे याचे सर्वगामी परिणाम सकारात्मक कसे होऊ शकतात. हे थोडक्यात बघू .

  • स्थानिक पदार्थ हे त्या त्या भौगोलिक प्रदेशातील हवामानानुसार पिकत असतात.पिंडी ते ब्रह्मांडी नियमानुसार हीच गत आपल्या शरीराची असते.आजूबाजूच्या भौगोलिक प्रदेशाचा,राहणीमानाचा,आपल्या प्रकृतीच्या जडणघडणीत वाटा असतो.तेंव्हा अन्न म्हणून त्याच प्रदेशात पिकलेली फळे, धान्य आणि इतर खाद्यपदार्थ हि प्रकृतीला जास्त सात्म्य असतात.
  • स्थानिक अन्न हे त्या त्या प्रदेशानुसार त्या त्या ऋतूमध्ये पिकलेले असते .त्या त्या ऋतूत होणारी फळे धान्ये आणि भाजीपाला त्या प्रदेशातील लोकांना हितकर असतात.उन्हाळ्यात मिळणारे कलिंगड, आंबे असो वा हिवाळ्यात मिळणाऱ्या ताज्या शेंगांच्या विविध भाज्या अथवा टपोरे आवळे . त्या विशिष्ट ऋतूंमुळे त्यात निर्माण झालेले गुणधर्म शरीरातील स्वास्थ्य टिकविण्यास उपयुक्त असतात. अतिशय थंड हवामानाच्या हजारो मैल लांब असलेल्या देशातील अतिरिक्त उर्जे साठी बनवलेला पचायला अतिशय जड चीज जर आपण इथे महाराष्ट्रात भर उन्हाळ्यात दाबेलीवर यथेच्छ किसून ‘पाव कम चीज ज्यादा’असा खाल्ला तर परिणाम काय होतील याची कल्पना न केलीली बरी.(परत नमूद करते खूप प्रमाणात आणि सातत्याने खाणे हा खरा मुद्दा आहे. कधीतरी आणि कमी प्रमाणात हा वेगळा मुद्दा.)
  • स्थानिक अन्नास प्राध्यान दिल्याने स्थानिक व्यवसायास प्रोत्साहन मिळते.आपण राहतो त्या प्रदेशातील व्यवसायास आपली हि सवय आर्थिक दृष्ट्या सबळ बनवते.उदा.दूर देशातून आयात केलेले महागडे चीज सॉस,वेगवेगळे स्प्रेडस, नाचोंस याऐवजी जर लोणची, चटण्या ,खाकरा ,पापड खरेदी वर भर दिला तर जवळील भागात लघु उद्योगांना चालना मिळते.आपण राहतो त्या समाजाचा आर्थिक स्तर या छोट्या कृतीने वाढायला हातभार लागतो. अजून उदाहरण द्यायचे झाले तर वेगवगेळे देशी विदेशी हेअल्थ ड्रिंक्स.त्याऐवजी घरगुती लघुउद्योग निर्मित सरबतांसारखे पेय खरेदी केलीत तर आरोग्य आणि समाजभान याचा उत्तम मेळ साधला जाईल.एखाद्या महागड्या चेन असलेल्या विदेशी हॉटेल मध्ये जाऊन कॉर्न टिक्की खाण्यापेक्षा गाडीवरचं भाजलेले मका कणीस दहा पटीने शरीराला चांगले ठरते.
  • स्थानिक अन्न हे खूप दुरून येत नसल्याने कमी प्रवासखर्च,टिकवण्यासाठी केले रासायनिक प्रक्रिया विरहित असे ताजे आपल्यापर्यंत पोचू शकते.उदा. द्यायचे झाले तर लिची नावाचे फळ थंड हवामानाच्या मुख्यतः चीन, मलेशिया देशातून येते.मुळात टिकायला नाजूक असलेले हे फळ तिथून भारतात त्यातही महाराष्ट्रात पोचेस्तोवर टिकण्यासाठी निश्चित त्यावर प्रक्रिया होत असणार.तीच गोष्ट चेरी,किवी,ड्रॅगन फ्रुट यांची.अर्थात आज आपल्या राज्यात पिकणाऱ्या फळ भाज्यांवर हि रासायनिक प्रक्रिया होतात हि दुःखाची बाब आहे. पण तरीही हि मूळ मुद्दा अबाधित राहतोच.
  • स्थानिक आणि पारंपरिक पदार्थ हे वर्षानुवर्षे पिढ्यान पिढ्या सेवनात असल्यामुळे थोडक्यात ते टेस्टेड आणि सर्टिफाइड असतात असे म्हंटले तरी वावगे ठरणार नाही. कोलेस्टेरॉल चा बाऊ करून तुपाला वाळीत टाकणारे शास्त्रद्न्य आज तुपातील ओमेगा फॅटी ऍसिडस् चे कौतुक करताना दिसतात. याही उपर जाऊन कोलेस्टेरॉल चा बाऊ करायची गरज नाही असेही आता संशोधन पुढे येते आहे. असो महत्वाचा मुद्दा असा आहे कि ,
  • स्थानिक अन्न आणि खाद्यपदार्थ हे वैयक्तिक पातळीवर आरोग्याकरिता आणि एकंदर समाजाच्या दृष्टीने पण सुदृढ असते.

अन्नसंस्कृती हि समाजाच्या संस्कृतीचा आरसा असतो. एकमेकांच्या सुदृढतेला पोषक असलेली हि छोटी सवय हळू हळू अंगी बाणली, तर फायदा समाजाचा न पर्यायाने तुमचा माझा आपला आहे.


उपासाचे पंचपक्वानांचं ताट !!!!!!?????

Image result for images food on fasting

उपासाचे पंचपक्वानांचं ताट !!!!!!?????
“आई, हे उपासाच्या फराळाचे ताट आहे?” विस्फारलेल्या डोळ्यांनी मी सासूबाई ना विचारत होते.लग्नानंतरच्या पहिल्याच नवरात्राच्या अष्टमीला सवाष्ण फराळाला आली होती,मी नुकतीच पुण्याहून नाशकात घरी पोचत होते,आई ताट वाढत होत्या.त्यांच्या गोड़ आवाजात , अगं आलीस का ग? मधून आता तुझा आयुर्वेदिक उपदेश सुरु नको करुस इशारा मला कळला होता, म्हणून मी लगेच काय म्हणताय काकू ?म्हणून सवाष्णिकडे वळले.
घरी कधीहि आलेली कोणीही व्यक्ती, तिला चार शब्द प्रेमाचे आणि ४ घास मनापासून केलेल्या अन्नाचे मिळायलाच हवे हा त्यांचा जीवनमंत्र आहे. अगं उपासाची सवाष्ण असली म्हणून काय,एक दोन पदार्थ वाढायचे का ताटात असा त्यांचा उद्देश असतो. सकाळी लवकर उठून अतिशय निरनिराळे चविष्ट उपासाचे पदार्थ बनवून भरगच्च थाळी सवाष्णीसामोर असते.सवाष्ण घरी निघाली तेंव्हा दोन पाचकचुर्णाच्या पुड्या त्यांच्या हातावर ठेवून मग पाया पडावे ,अशी जाम इच्छा झाली होती पण अर्थातच ती आवरती घेतली. असो .
उद्या महाशिवरात्र बेत काय मग ??? ……
उपासाचं आध्यात्मिक महत्व हा वेगळा विषय परंतु पोटाला आराम मिळून , पोटातील अग्नी निर्दोष होऊन तोच शरीरातील इतर वाढलेल्या दोषांना पचवतो आणि शरीराची प्रतिकारशक्ती वाढवतो असे लंघनाचे (उपासाचे) थोडक्यात महत्व सांगता येईल. योग्य रीतीने केलेले लंघन व्याधी कमी करण्यास आणि आरोग्य वाढवण्यास अग्रगण्य मानले जाते. लंघनावर एक संपूर्ण लेख लवकरच लिहीन तूर्त उद्या उपासाच्या नावाखाली पोटावर अन्याय होऊ नये म्हणून काही मुद्दे
१.उपास असताना काही न खाणे अपेक्षित असते परंतु ते अव्यवहार्य असल्यामुळे उपासाला हलके आणि काही विशिष्ट पदार्थ कमी प्रमाणात पोटाला फक्त आधार म्हणून खावे.
२.डाळिंब ,मोसंबी, पपई ,केळी, ताजे अंजीर, काळ्या मनुका, काळे खजूर यांचा समावेश करावा. बाहेरचा साखरेचा भडीमार केलेला जूस पेक्षा वरील फळे चावून खावीत
३.पिण्याचे पाणी कोमट ठेवा ,भरपूर ताजे गोड़ ताक सैंधव घालून पिण्यात असू द्या.
४.लाल भोपळ्याचे सार, लाल भोपळ्याची भाजीचा बटाट्या ऐवजी वापर करावा
५. राजगिरा लाही ताक घालून अथवा दूध घालून खावी पचायला हलकी आणि पित्त वाढू देत नाही.
६.चहा कॉफी ऐवजी दूध सुंठ पावडर घालून घ्यावे.
७. केळीचे शिकरण करण्याऐवजी केळी चे बारीक काप करून त्यात १/२ चमचा मध ,२ चमचा तूप,वेलची जायफळ पावडर घालून खावे .
८. बटाटा चिप्स,साबुदाणा चिवडा इत्यादी तळलेलं पदार्थ खाण्यापेक्षा रताळ्याचा फोडणीचा तिखटामिठाचा किस , राजगिरा लाहीचा तुपाची जिरे फोडणी दिलेला चिवडा खावा. किंवा अगदी एखाद दुसरी राजगिरा पिठाची तिखटाची पुरी देखील चालू शकेल.
९. विकतची मलाई बर्फी किंवा इतर गोड़ उपासाचे पदार्थ खाण्यापेक्षा रताळ्याचे गोड़ गुळातले काप, सुकामेव्याचा लाडू,चिक्की ह्या पदार्थाना प्राध्यान द्या.
१०. शेंगदाणे ऐवजी ओले खोबरे वापरले तर पित्तIचा त्रास असणाऱ्यांची ऍसिडिटी वाढणार नाही.
११. icecream , फ्रुटसॅलड ,मिल्कशेक आवर्जून टाळावे.
यादी अजूनही खूप वाढू शकते परंतु उपासाला कमी खाणे हा नियम लक्षात ठेवून इथेच थांबूयात . वरील सगळे पदार्थ हे उदाहरणादाखल दिलेले आहेत .उपासाला हे सगळे एका दिवशी खा असा याचा मुळीच अर्थ नाही. यातील जे शक्य,आपापली पचनशक्ती,भूक याचा अंदाज घेऊन खा.
उपासतील चविष्ट पण त्रासदायक पदार्थ वगळून वरील साधे,शरीराला उपकारक आणि चवीलाही उत्तम असे पदार्थ खाण्यात आले तर उपास खऱ्या अर्थाने सफल होईल .
वरील पदार्थ सर्वसामान्य निरोगी लोकांसाठी आहेत . मधुमेही अथवा इतर विशिष्ट्य आहार सुरु असलेल्यानी आधी सल्ला घ्यावा. मधुमेही लोकांनी अर्थातच गुळ साखर घातलेल्या पदार्थांपासून दूर राहा हे वेगळे सांगायला नको.
उपासावरिल विस्तृत लेख wordpress वर मागे लिहिला होता त्याची लिंक देत आहे नक्की वाचा
वैद्य रुपाली पानसे
आद्यं आयुर्वेद , पुणे
( लेख आवडल्यास मूळ लेखात फेरफार न करता तसेच लेखिकेच्या नाव व इतर माहितीसह पोस्ट अथवा शेअर करावा. आपल्या या कृतीने काढलेला वेळ आणि वापरलेली बुद्धी सत्कारणी लागेल)

Spread it the healthy way

“Every alternate day i give chapati role with cheese spread with various flavors in tiff in.”A regular patient’s mother .

“This much frequent use of cheese spreads and other ready to use spread isn’t good for your 5 year old son” i was trying to explain .”Once in a while you can treat him with it but it shouldn’t be the regular tiff-in stuff, Dear”

“What you are saying ,i understand but then what should i give him , any alternative?

Sometimes we are so busy in understanding unwinding the complex , far things that we overlook the simple things close or in front of us that blow us with their wonders. When i say try to avoid ready to eat food its my duty to give access to some good alternative to my patients , that too not complicated and easy to make and yes most important tasty too.

“I can give you a big list of good alternate item , lets take simple chutney e.g” i said.

“A chutney !! how can it replace the tasty spreads ? “She was asking with eyes wide open. I said “Make simple chutney of roasted seasome seeds , dried curry leaves and garlic adding red chili powder and salt to taste. 3 min job right ? Now keep this dry powder air tight . whenever you want some kind of spread add fresh sweet curd into the chutney a pinch of chat masala and your fresh seasome garlic spread is ready. You can add this dry chutney in various curries, salads , daal etc . It will add the nutritional benefit as well as the taste . If you will see the benefits of such a simple,3minutes recipe you will forget the processed,salty,preservative loaded market spreads . I can give you the list of such spreads but try this simple one first. But again variety is the key.Everyday chutney spread is not recommendable. Instill an good food habit in him with all kind of regular good food.”

She was quite happy and her son had reduced consuming the market spreads thankfully.

We should also see the health facts of this chutney to understand why we doctors stress on these herbs in diet.

 Garlic and sesame curry leaves chutney:

  • Dry roast sesame seeds and let cool.
  • shadow dried and slight dry roasted curry leaves.
  • Garlic , rock salt and chili powder
  • Mix and grind well all ingredients in mixer and your chutney is ready.
  • Store is a dry airtight container .
  • Shelf life : 1 week
  • The quantity of this chutney should be not more than 2 or 3 tsp daily as the ingredients are hot in property .

Interesting facts about this really simple , tasty chutney

Sesame seeds:

  • According to Ayurveda texts sesame a immune booster for skin and hair .
  • No wonder almost every oil in Ayurveda has base of sesames oil.
  • Hot property bearing these are best Vaata dosha pacifying herb.
  • Contains antioxidants like seasamol, seasaminol.
  • Niacin  B-complex vitamin and folic acid  found abundantly in sesame.
  • Calcium, iron, manganese, zinc, magnesium, selenium, and copper

Curry leaves:

  • The amazing aroma of this herb is the must add in almost every Sabji , Daal and other spicy dishes in Asia and specially Indian dishes.
  • The bitter taste dominant and a good appetizer.
  • Cool in property, aromatic, anthelmintic, carminative, anti-inflammatory.
  • Curry leaves contain iron, calcium, vitamin C, and phosphorous.


  • Garlic is carmicide in nature with hot property and useful in vaat dosha dominant diseases. There are many herbal preparations in which Garlic is the lead ingredient.
  • Almost must ingredient in Asian dishes it is useful in digestive disorders.
  • Garlic is an excellent source of minerals and vitamins that are essential for optimum health. The bulbs are one of the richest sources of potassium, iron, calcium, magnesium, manganese, zinc, and selenium. Selenium is a heart-healthy mineral, and is an important cofactor for antioxidant enzymes within the body. Manganese is used by the body as a co-factor for the antioxidant enzyme, superoxide dismutase. Iron is required for red blood cell formation.
  • It contains many flavonoid anti-oxidants like carotene beta, zea-xanthin, and vitamins like vitamin-C. Vitamin C helps the body develop resistance against infectious agents and scavenge harmful, pro-inflammatory free radicals.This simple recipe in deed act as a multi vitamin pill for you that too natural multivitamin no synthetics used.

Trust your traditions and traditional food habits!