10 FAQs on ‘incompatible diet’ made me write!!

An again read

Dr.Rupali Panse

Yes I am taking a risk by writing this specific blog . Some people will be mad at me for enlisting their favourite food in the black list. Some people will not believe what they are reading. But most the people who are reading will thank me for the revelation of  the harsh facts  they may not be aware till they read this blog .

I received flood of queries and many requested to elaborate this incompatibility subject in more detail. I am collectively putting all the information in FAQ forms.

Here is the link of the previous blog for reference : https://drrupalipanse.wordpress.com/2016/05/01/be-aware-disaster-chef-busy-in-lab/

1.What is incompatible diet or Virudhhanna?

One or more food items, having opposite natural properties when combined , cooked or processed separately or together in a way to alter and affect the original properties of ingredient and when consumed, is harmful to the body. This type of food, dish or recipe is called as…

View original post 1,569 more words

Pitta on fire : The alarming hyper acidity!

“After the fairness cream antacid tablets and syrups are the most hot selling products without the prescription or advise of the doctor.For many of people they are like regular pachak goli (digestive pill).Take the pill and eat whatever you want” 

Sorry to say folks , it doesn’t work. It gets worsen for sure.

Image result for funny images hyperacidity

Hyper acidity is the favorite condition of people. Many of us think that it is the condition to treat by ourselves. So many on counter antacids and so many home remedies available on fingertips to try out. I call such people “Homely doctorate in acidity”.

A very funny fact is that this condition becomes chronic. People themselves consider it a dangerous conditions, opt for many complicated investigations by themselves ,even enteroscopy which is most of the times is unnecessary. With huge report file and list of medicines tried on themselves finally they come to the right place.To the doctor, an Ayurveda clinic to be more specific.

Lets talk about hyper acidity or Aamlapitta in Ayurveda term. Trying to put the post in simplified points.

What is hyper acidity?

A condition where the digestive juice (Pitta dosha) which is supposed to digest the food without causing any harm to the body starts causing harm. The Pitta Dosha got vitiated by its quantity and quality causing various digestive impairments. The sour property of Pitta Dosha is increased abnormally . The condition is chronic and changes take place slowly over the period to show the symptoms later on body.

Reasons for hyper acidity :

  • Intake of too sour, too spicy food frequently.
  • Incompatible diet (mixing fruits and milk together ,eating non veg and milk products together etc.)
  • Diet opposite to the body type Eg. Pitta increasing diet by Pitta prakriti people.
  • Rotten, leftover, processed , too salty food.
  • Food intake too heavy to digest,too dry,  too liquid , burnt or cooked in high tempetrature.
  • Fermented food.
  • Habit of eating on irregular time or late, skipping meals and keeping fasts frequently.
  • Lack of sleep ,staying awake late at night, sleeping in day time after meal.
  • Smoking, alcohol , tobacco .
  • Psychological stress is also important cause of hyper acidity.
  • Some medicines like Antibiotics, Antidepressants and pain killers can also cause hyper acidity till you are on medicines .

Pre symptoms of hyper acidity:

  • Due to bad practice in lifestyle and food habits the body starts alarming us by showing some symptoms before the hyper acidity becomes chronic and more rooted. But we tend to ignore these symptoms .
  • The symptoms include reduced appetite, nausea and burning in throat after sometime of food intake. Do not ignore these early symptoms of hyper acidity.

Symptoms of hyper acidity:

  • Indigestion, nausea and vomiting after food intake, belching with strong sour or bitter taste of pitta,
  • Burning in throat,heaviness in stomach,pain in stomach ,headache,pain in chest region due to flatulence ,
  • Vommiting, sometimes loose motion,(symptoms relievs for sometimes after this)
  • Itching and rashes on skin in severe and chronic patients of Hyperacidity.
  • Giddiness and redness in eyes and buring of extremities .

These are some common symptoms of hyper acidity.

What happens with body when Pitta is vitiated? 

The wrong habits and reasons behind the hyper acidity increase the sour property of Pitta dosha. This altered Pitta cannot digest the food properly instead it remains in stomach in half digested fermented rotten state for long.

Indigestion causes the various symptoms. Now even if you try to shift your food habits and lifestyle to good the impairment of Pitta is still there.

Let me give you a simple example. When the milk is soured, the pot gets sour too. If you don’t wash that pot properly and still add some fresh milk in it , what will happen? Yes, the good milk will turn sour too.

The same way the system is already affected by the vitiated Pitta Dosha. It should be made free of the vitiated Dosha, then only the good food or lifestyle will show results.

Complication of untreated hyper acidity:

Improper nutrion ,Frequent loose motions,swlleing on body, nutritional disorders, Anemia,Vertigo, are some of the complications of untreated hyper acidity

Chronic hyper acidity further causes gastric ulcers, duodenal ulcers and reflux esophagitis. (Inflammation and ulceration of inner wall of digestive track)

Management of hyper acidity:

  • Assessing the body type of patient and following  proper food and lifestyle is the key practice in the management of hyper acidity .
  • Ruling out the causes and avoiding them is the important solution.
  • Medicines and dos and don’t as suggested by the doctor.
  • Vamana and Virechana are the panchkarma therapies which are practiced to bring Pitta Dosha at its normal state.

As my readers know I never suggest or name medicines or home remedies in general articles. 

Any medicine, yes Ayurvedic too is not supposed to take on counter without doctor’s advice.

By doing this, you are helping the chemist to earn the money at your own health’s risk. Choice is yours.

So Ayurveda doctor will prescribe or give appropriate medicine for specific time to reduce the Pitta associated problems.

Dos n don’ts in hyper acidity:

  • Eat lunch and dinner earliest and on regular timings.
  • Avoid eating fullest of stomach.
  • Do not drink water or any liquid immediately before or after meal.
  • Avoid keeping stomach empty ,at the same time do not frequently munch on food too.
  • Do not keep awake late at night.
  • Easy regular excercises and yoga will imorove the digestion.

This is a digestion related disorder so what to eat and what not to is of prime importance.

Good food :

  • Food like yellow and green mung ,old red rice, wheat ,barley is good grain category in hyperacidity.
  • Boiled water for drinking has specific effect on reducing the hyperacidity as the heat makes water easy to assimilate.
  • Honey, lime water, unprocessed sugar (khadisakhar/patra sugar)cow milk, tender coconut ,pomegranate ,snake gourd, okra,pumpkin are advised to in diet frequently.
  • Use of dry ginger powder, cinnamon in food.
  • Shatavari kalp with milk.

Food to avoid:

  • Avoid spicy , leftover, overcooked food like barbequed kebab etc.
  • Thick gravies of onion , garlic and other hot spices.
  • Sour curd and its use with food for marination.
  • Cold drinks, aerated drinks, fermented food , bakery products,
  • Alcohol, smoking and tobacco .
  • Tea and coffee.

This article will definitely help  you to identify yourself with hyper acidity.

You may pop up with many queries in mind after reading this article.

For consultation and queries mail on rupali.panse@gmail.com

(This write up belongs to Dr.Rupali Panse. Change in the original write up or change in author name is considered illegal )



The bubbly,frizzy, sweet addiction!!

Are parents killing their kids with kindness? Are they making their own kids addicted? Do you offer sweet poison to your little one because you love and can’t say NO to her or him?

Somewhere I read the quote “Soda: Tobacco of the 21st century”.

Résultat d’images pour images kids drinking soda

Soda a sweet, bubbly, frizzy sea drowning the kids deep to suffer! 

Initially I thought everybody does know the ill effects of soda/aerated drinks/soft drinks/ Coke/Pepsi etc. And it may not need a separate article until I saw something really disturbing one day on traffic signal. A very sweet girl around only 3 years old with a can in her hand sitting very comfortably in her luxury car was teasing me with cute naughty expressions while sipping on her Coke.

Her mother smiled back at me and conveyed her apologies through her expressions. I was doing thumbs down to her with a funny face looking at her ‘can’ which she failed to understand. Her mother hopefully may have understood my thumbs down act. Traffic light turned green and our teasing game stopped. But that incident made me think, why? Why soft drink to such a small girl? Why soft drink to any child of any age?

As an adult with enough maturity to understand what is good and bad, if you want to play with your health, play. But nobody has right to do the same with the children.

Sad but true almost three generations had sank in the ocean of soft drinks. Hands full of fast food and a can of Soda! Unfortunately we Indians too walked far long on the path following the foot prints of Americans.

Do you know when your kid hold the can of cold drink what exactly he or she is holding in hand?

Résultat d’images pour kids obesity and soda

The toxic contents of soda:

  • Caffeine, sugar, high fructose corn syrup, artificial flavors and colors, phosphoric acid and other acids, Carbon Di oxide, sometimes pesticides are some of the contents in any Soda. All are highly dangerous to the health and have no good role on the human or any living body.
  • The cancer causing 4-MEI though banned still is used in some soft drinks especially Pepsi.
  • Some brands use aborted human babies to enhance and give the typical taste to the soft drink. This is the most disgusting thing to read for any one. HEK-293 is the code of the content. The dead human babies kidney cells are used to stimulate a typical taste bud protein on human tongue. Synomex and PepsiCo are the brands that uses this for sure.

Do you know what happen to your body in the first 60 minutes, after you drink Soda/Pepsi/Coke or other soft drinks?

 In The First

  • 10 minutes: 10 teaspoons of sugar reach in body (10 teaspoon is much higher amount to consume in one dose )If you try to consume so much sugar with only water you will vomit immediately but the phosphoric acid and other flavors in Soda suppress this allowing the sugar remain in body. This is against nature and body response obviously.
  • 20 minutes: Sudden increased sugar causes an insulin burst. Liver can’t tolerate so much sugar in the blood and turn it into the fat.
  • 40 minutes: Caffeine absorption is complete. Your pupils dilate, your blood pressure rises, and as a response your liver dumps more sugar into your bloodstream. Ideally so much sugar should make you feel little drowsy but particular receptors in the brain is blocked and you don’t feel drowsy. Instead you feel stimulated or energetic for some time. Yes, you are right the same effect that a small peg of Whisky, Vodaka or any other alcohol shows on body. Remember we are talking about children here. Got the seriousness of the topic?
  • 45 minutes: The body ups your dopamine production stimulating the pleasure centers of your brain. By the way ,exactly the same way heroin (drug) works, and Caffeine works here as strong false mood maker or psycho stimulant in the medical language. Sounds little scary?
  • 60 minutes: The phosphoric acid in Soda takes Calcium, Magnesium and Zinc in intestine, increasing the metabolic rate. High doses of sugar and artificial sweeteners also increase the urinary excretion of calcium resulting in Calcium as well as above mentioned minerals deficiency. These minerals in your intestine were supposed to go to the bones and joints to make them strong. Instead Soda is throwing them out of the body through the urine. More scary right?

Now imagine the consequences if you or your child drinks soda regularly or even occasionally too!

Résultat d’images pour kids obesity and soda

Bitter facts of sweet Soda

  • Zero nutritional value: Useless calories and zero nutrition soda on other hand suppress the digestion and appetite of the child. Regular soda taker kids eat less and many times observed to suffer from Vitamin A, B, Magnesium,Zink and Calcium deficiency.
  • Child can become addictive to Soda: The caffeine in the soda or soft drinks is supposed to be the most commonly used addictive substance in soda industry. Caffeine dependency is more fast and serious in children. Mood changes or altered moods or aggressive behavior are the results of caffeine addiction in soft drinks. Coke contains cocaine which is drug.
  • Soda can cause behavioral problems in children: Caffeine, sugar, artificial flavors, blood sugar spikes in body are some of the reasons for it. Lack of attention, concentration, aggressiveness and withdrawing behavior are observed in children having soft drinks/Soda frequently.
  • Bone health: We already saw how Calcium is thrown away causing weak bone health and calcium deficiency.Phosporus in more amounts in soda further damages the bones. Teeth are literally eaten by Soda causing decay due to over sweetness and other oral hygine issues.
  • Obesity, diabetes and heart diseases: Soda directly leads to the childhood obesity, diabetes and some other heart diseases.

Are these enough reasons for all of those who drink soft drinks/Soda or offer it to their kids, to stop consuming it?


Résultat d’images pour kids obesity and soda

  • Discourage the consumption of soda in early age as later on kids got addicted to it. Develop good food habits as earliest of the age as possible.
  • Replace the Soda/soft drinks with the healthy options like coconut water, fruit juice, buttermilk, fresh lemonade etc
  • Parents are the role model so do not drink soda or soft drink at least in front of the kids.
  • Food and beverages together is a bad idea. Water is the best thing one can have with food.
  • Don’t drink fruit juice, tea, coffee or soft drinks along with food.
  • Do not let the kids blackmail you emotionally. Be strict and firm with your stand. You are doing for the better of your kid. Learn to say NO firmly to your kids when it is the question of their health.

I have not covered the topics like how the soft drinks industry destroyed the whole generation’s health and the economy behind it and its close relation with health and medicine industry and policies of nation. The reason is, I am more concerned with the health of people around me rather than some economic or political scandal.

To educate my readers about the facts that some of you may not know before is the purpose of this article. I am worried for small towns. The Soda industry suffering huge loss in America and other big countries and metro cities in India and some other countries. To overcome the loss these companies are targeting the small towns and less aware customers. The funda to captures the hearts of innocent rather ignorant I will say, is the same, advertisement. Bollywood actors and actresses getting paid huge money to destroy the health of their fans, followers and loving people.

God save this mind set and innocent people.

(The write up belongs to Dr.Rupali Panse.The images and some data and facts are derived from authorised sources.Do not change the original article while sharing or reposting it.)


Beauty,Media & Ayurveda!

सौंदर्य ,मीडिया आणि बळजबरीचा आयुर्वेद!
आज सगळ्यात जास्त एनकॅश जो विषय होतो ते सौंदर्य, जनमानसावर सर्वात जास्त प्रभाव टाकणारे माध्यम मीडिया आणि ज्याच्या नुसत्या नावाने काहीही खपू शकते असा बिचारा आयुर्वेद हे तीन वर वर काहीच संबंध नसणारे टोकाचे विषय आज जाणून बुजून ,ठरवून एकत्र आणले गेले आहेत. मिलियन डॉलर मार्केट आणि कोर्पोरेट स्ट्रॅटेजी ची माया!
कमीत कमी शब्दात हा विषय पोचवण्याचा प्रयत्न करतेय,लिहत गेले तर पुस्तक सहज होईल यावर!
सौंदर्य म्हणजे काय ? गोरी त्वचा (मुलींची आणि हल्ली मुलांची देखील) हि सर्रास व्याख्या आज सौंदर्याची झालीये, नव्हे ती जाणूनबुजून करण्यात आलीये आणि आज आपल्याला पटायला देखील लागलीये.आज नव्हे तर पिढ्यानपिढ्या समाजमत असे होत गेलेय. समाजातील याच चुकीच्या रुजलेल्या रुढीची परिणती सौंदर्य निर्मिती क्षेत्रातील अफाट वाढीत होतेय नव्हे झालीये. माणसाला वाटणारे ‘शॉर्ट कट’ चे आकर्षण हा एक शापच म्हणायला हवा.काही आठवडे क्रीम लावा नि गोरे व्हा ,आयुष्य इतके सोपे असते का?परंतु मिनिटं मिनिटाला लागणाऱ्या TV वरील जाहिराती, पानं च्या पानं भरून गोरीपान कांती दाखवणारी गोरेपणाच्या क्रीम ची मॉडेल यासारख्या गोष्टींचा इतका भडीमार सतत होतो कि ते पटायला लागते, खरे वाटायला लागते.कारण जाहिरात करणारे कुठेतरी आपलेच आदर्श असतात,हिरो आणि हिरोईन! सौंदर्यवर्धक उत्पादकांचा टार्गेट ऑडियन्स सहज या फसव्या जगाला बळी पडतो.
खरे सौंदर्य काय? मुलींमध्ये वयानुसार सहज होणारी शारीरिक मानसिक वाढ, स्त्रीसुलभ भाव व जबाबदारी, निकोप शरीर आणि मन ,आत्मविश्वास आणि सर्वात महत्वाचे स्वतःला स्वतःच्या गुण दोषांसकट स्वीकारून स्वतःमध्ये एक माणूस म्हणून बदल घडवणे, हे खरे सौंदर्य होय. तसेच मुलांमध्ये व्यायाम करून कमावलेले उत्तम शरीर, वाढत्या वयानुसार एक व्यक्ती म्हणून असलेले समाजभान, जबाबदारी,साहसी खेळ,समाजाला उपद्रव नाही तर अभिमान वाटेल असे वागणे म्हणजे खरे सौंदर्य होय.क्रीम फासून गोरे होण्यासाठी केलेला केविलवाणा प्रयत्न म्हणजे तारुण्याचा अपमान च होय.
या सगळ्यात मीडिया चा काय रोल?

 मीडिया मध्ये प्रिंट मीडिया(म्हणजे वृत्तपत्र,मासिक,साहित्य इत्यादी),audiovisual मीडिया ज्यात TV ,चित्रपट इत्यादी येतात या गोष्टींचा youth ,तरुण वर्गावर सर्वात जास्त प्रभाव असतो. एखाद्या समाजाचे मत तयार करणे ,थोडक्यात समाजावर संस्कार करण्याचे काम मीडिया करत असतो. त्यामुळेच मीडिया चा ह्या सर्वात खूप महत्वाचा रोल आहे.
स्त्रीवर्गाची स्वतःबद्दलची मानसिकता आणि पुरुषांची स्त्रियांबद्दलची मानसिकता घडवण्याचे दुर्दैवाने बिघडवण्याकडेच आज मीडियाचा  कल दिसतोय.गोरा रंग या एकाच निकषावर स्त्रीचे सौंदर्य मोजून तिचे स्वत्व,कर्तृत्व,गुण,शारीरिक मानसिक बौद्धिक क्षमता या सगळ्या गोष्टी फुटकळ ठरवण्याचे काम आज मीडिया करताना दिसते.तुमचा रंग सावळा, निमगोरा ,गव्हाळ किंवा काळा असूच शकत नाही का?. क्रीम लावून गोरे झाला नाहीत तर नोकरी मिळणार नाही, नवरा मुलगा नकार देणार, गर्लफ्रेंड दुसऱ्याबरोबर गाडीवर निघून जाणार इतक्या खालच्या दर्जाच्या जाहिराती आज आपण रोज शांतपणे बघतोय. कारण आपण या गोष्टीचा स्वीकार केलाय.किशोरवयीन बदलांना सामोरे जाणारी तरुण पिढी,भविष्यकाळाची अनिश्चितता,सारासार विचार करण्याइतपत न आलेली maturityविरुद्ध लिंगी व्यक्तीबद्दलचे वाटणारे आकर्षण, व्यसनाधीनता याबरोबरच गोरेपणा चा दबाव यामुळे सहज या विचारांना बळी पडते.
एखाद्या अतिशय संवेदनशील चित्रपटातील आवश्यक आणि अतिसंवेदनशील सीन सेन्सॉरच्या नावाखाली कापला जातो आणि या अतिसुमार दर्जाच्या जाहिराती ज्या आज समाजातील स्त्रीचे इतके बीभत्स चित्रण, प्रतिमा तयार करताय ते आपण रोज कुटुंबासोबत बसून बघतोय. का ?कॉर्पोरेट स्ट्रॅटजी आणि मिलियन डॉलर मार्केट! या जायंट इंडस्ट्रीचा मीडियावरील आर्थिक होल्ड इतका आहे कि समाजाच्या मनाचे,सारासार बुद्धीचे,नैतिकतेचे स्वास्थ्य जपणे ,वाढवणे हा उद्देष असलेले वृत्तपत्र, दूरचित्रवाणी, चित्रपट,साहित्य आज कस्टमर base  तयार करताय. समाजप्रबोधन हे मीडिया चे ध्येय मीडिया साफ विसरत चाललीये.मीडिया ने रुजवेलेले सौंदर्याचे निकष आणि स्त्रीची चुकीची इमेज हि आज तरुण पुरुष वर्गाची स्त्रीबद्दलची अतिशय भयानक आणि चुकीची मानसिकता, त्यातून होणारे  परिणाम, गुन्हे इतपत गंभीर आहे, याचा आपण कधी विचार करतो का? एक गोरेपणाची जाहिरात वेगवगेळ्या समाजातील घटकांवर किती विपरीत परिणाम करू शकते. सावळा, काळा रंग असलेल्या मुलींना  स्वतःला स्वीकारून ह्या सगळ्या चुकीच्या रूढ प्रवाहाविरुद्ध जायला किती त्रास होत असेल ह्याची कल्पना न केलेलीच बरी. तर सौंदर्य क्षेत्र आणि मीडिया यांचा हा असा संबंध आहे.
आता या सगळ्यात आयुर्वेद कसा आला ?
सर्वप्रथम काही गोष्टी स्पष्ट करूयात. आयुर्वेदात गोरा रंग इत्यादी ला अजिबात महत्व दिले नाही. गोरा रंग होण्याचे नुसखे हे आयुर्वेद नाही सांगत. ते आयुर्वेदाच्या नावाखाली चुकीच्या पद्धतीने व्यवसाय करणारे सांगत असावेत.आयुर्वेदात वर्ण म्हणजे रंग याचा उल्लेख प्राकृत म्हणजे नॉर्मल आणि अप्राकृत म्हणजे ऍबनॉर्मल असा आलाय. त्वचेच्या आरोग्याचे आणि काळ्या गोऱ्या व इतर रंगाचे वर्णन प्रकृती, वेगवेगळ्या धांतूंची सारता किंवा एखाद्या व्याधीत मनुष्याच्या रंग कसा फिकट, पांढरा, पिवळा इत्यादी होतो असे काही उल्लेख आहेत.आणि त्या अनुषंगाने काय उपाय करावे म्हणजे मनुष्याचा पूर्वीचा रंग व्याधी जाऊन परत येईल असे होय. त्वचेचे विकार आणि आरोग्य हा विषय आयुर्वेद उत्तमपणे निश्चित हाताळतो परंतु त्वचेला गोरे करणे असा कुठेही उल्लेख नाही. त्वचेच्या आरोग्याकरिता आहार, विहार आणि औषधी अशी योजना वर्णन केली आहे. सहा आठवड्यांचे fairness क्रीम हि आयुर्वेदाची नीती नव्हे .
परंतु सौदर्य वर्धक उत्पादनांमध्ये वापरलेल्या रसायनांचे जसजसे गंभीर side effects दिसायला लागले तसतसे अपायरहित आयुर्वेदाची मदत किंबहुना कुबडी या कंपन्याना घ्यावी लागली. आणि मग सुरु झाला हर्बल क्रीम चा प्रवास.आधी काय कुंकुमादी तेल युक्त, मग काय केसर,आता काय मोती युक्त ,मग काय सोने युक्त आणि तो वाढतोय आणि आपण खऱ्या अर्थाने व्हिक्टिम बनतोय.हर्बल बिरबल हा माझा हर्बल उत्पादनांवर प्रकाश टाकणारा लेख मी मागेच सविस्तर लिहलाय तेंव्हा इथे विस्तृत लिहीत नाही.वर्डप्रेस वर अवश्य वाचा.
तर गोरा रंग म्हणजे सौंदर्य अशी ठरवून केली गेलेली चुकीची व्याख्या ,मीडियाला हाताशी धरून तिला अजून खतपाणी आणि त्यामुळे स्त्रीवर्गाचे झालेले कायमचे न भरून येणारे नुकसान आणि या सगळ्यात सोयीस्कर वापरलेले गेलेले आयुर्वेद शास्त्र हे सगळं फक्त आणि फक्त व्यवसाय आणि त्याच्याशी संबंधित खेळींचा भाग आहे.
माझा वाचकवर्ग सौंदर्याची अशी चुकीची व्याख्या यापुढे कधीच स्वीकारणार आणि अशी मला खात्री आहे. हा लेख समाजात एक लहानसा का होईना पण चांगला बदल घडवेल अशी प्रामाणिक इच्छा!

What does ‘Charak Samhita’ offer, thousand years ago even before the modern medicine was conceived?

  1. The first to introduce the concept and definition of health and further include physical and psychological health as whole health.
  2. Charak samhita is globally accepted as the first literature to introduce the concept of metabolism,digestion, immunity and etiology
  3. The concept of eight stages of diseases from inception to culmination.
  4. First to address the role of psychology in the pathology of various physical and mental diseases
  5. It elaborates the classification and properties  of natural minerals, animal derived and plant derived elements.
  6. It states Medical ethics,Etiquette for  doctors as well as for patients.
  7. A thorough and holistic approach towards food for maintaining health.Description and detailed analysis with properties of almost all edible things present on earth in that era.
  8. The pioneer of unique idea of personal hygiene and community health.
  9. Interdependence of season,geography,health ,diseases and the preventative measures  by adapting the right lifestyle and food habits.
  10. Concept of prakriti(constitution of body )which is the essence of Ayurveda science.
  11. Concept of macro and micro digestion and tissue metabolism.
  12. Description of non suppressible urges and their role in causing various diseases (One should not hold natural urges like urination,defecation, sneezing,burp,tears,coughing etc)
  13. Description of suppressible urges like ill thinking, talking or deeds.(Now this is globally accepted as Cognitive Behavioral therapy for psychological health.)
  14. Almost all about the exercise and everything related to the exercise and acquired physical fitness.
  15. Method of gradual acquirement of wholesome and withdrawal of unwholesome habits (De-addiction in simple language)
  16.  Preventive methods of endogenous(those diseases who are caused due to pathology in body)
  17. Causes,treatment of endogenous mental diseases. (The unique concept Ayurveda offered to modern psychology field)
  18. Description and role of sense organs in physical and psychological health.
  19. Qualities of physician,qualities of nursing staff, qualities of medicinal drug and qualities of patients too.(A real need to overview in society today is described thousands of years ago)
  20.  Diagnosis and Prognosis ( easily curable,hard to cure, non curable diseases etc)
  21.  Four fold clinical methods of investigations (Signs of authority,direct observation,interference and reasoning )
  22. Three pursuits that fulfill and even decide the overall health (pursuit for life, pursuit of wealth, pursuit of future consequences)
  23. Theory of self destruction( Swabhavoparamovaad)
  24. The origin of basic six taste present in more or less in every element.
  25. Dietetic incompatibilities.
  26. Concept of epidemic diseases.
  27. Sixteen mental constitutions/personalities.(Manas prakriti)
  28. Concepts in embryology, maternal health , management of labour and neonatal care.
  29. Concept of preventive medicine and therapies.
  30. Geriatric medicine for restoration of health( Rasayan chikitsa)

Image result for Ancient Ayurvedic


A wise doubt!

सजग वाचक प्रश्न/शंका? (अ बाउल ऑफ डेड फूड)

माझ्या रेडी तो ईट पदार्थांवरील ब्लॉग वर एका वाचकाने खूप चांगली शंका विचारली. बऱ्याच जणांच्या मनात हा प्रश्न आला असेल. तो प्रश्न आणि त्याचे समाधान हा एक स्वतंत्र मुद्दा असलेला लेख झाला.
प्रश्न असा होता.,
राजस्थान सारख्या प्रदेशात वर्षभरासाठी भाज्या वाळवून ठेवून वापरतात. तसेच खारवलेले मासे, इतर मांस हे वर्षानुवर्षे परंपरेत आहेत. ते योग्य कि अयोग्य?
त्यावरील माझे मत पुढे देत आहे.
अतिशय रास्त आणि महत्वाचा प्रश्न विचारलात आपण.मूळ लेखात हा मुद्दा लिहायचा राहून गेला होता. आपल्या प्रश्नाच्या निमित्ताने मांडला जाईल.
आपल्या कडे वाळवण,बेगमी चे पदार्थ,सांडगे वड्या कुरडया पापड लोणची हे पदार्थ देखील तसे पहिले तर रेडी तो ईट प्रकारातच मोडतात.मग फक्त विरोध वरील पदार्थानाच का. मुळात पहिली गोष्ट विरोध नाही. ताजे अन्न न खाता खूप मात्रेत रोज खाण्याला थोडी हरकत असते,ती पण तुमची तब्येत हरकत घेते.
मुखयतः वाळवणाचे पदार्थ, लोणची हे बनवण्या मागचा उद्देश हा थोडा असा असायचा कि जेंव्हा दुष्काळ, अतिवृष्ट्टी दळवळणाची अपुरी सोय यामुळे भाज्या मुबलक नसतील,अचानक पाहुणे घरी आले,घरी कार्य असेल तर वेळेवर गृहिणीला हे पदार्थ मदतीला धावून येत.त्या काळी बिग बास्केट डॉट कॉम नव्हते किंवा होम डिलिव्हरी देणारे हॉटेल हि.
त्यामुळे हे पदार्थ अशाच वेळी फडताळातील लख्ख घासलेल्या पितळी डब्यांतून ताटात डोकावायचे.
अजून एक खूप महत्वाचा मुद्दा. हे पदार्थ करताना ते टिकावे म्हणून त्यात सैंधव,तेल, मसाल्याचे काही पदार्थ,लिंबाचा रस, गुळाचा अथवा साखरेचा पाक असे साधे सोपे सरळ मार्ग आपण वापरतो.वेगवेगळे रसायने, रंग, चव यांचा वापर निश्चितच होत नाही.त्यामुळे अशा पदार्थांपासून होणारे शरीरावरील परिणाम अर्थातच तुलनेने कमी होतात.तरीही व्हिटॅमिन c आहे म्हणून आपण कैरीचे लोणचे वाटीत घेऊन नाही खात अथवा रोज खाल्ले तर बाधणारच.तसेच पापड,वाळवलेल्या भाज्या,खारवलेले मासे इत्यादींचे होय.
वाळवलेल्या भाज्या खाणे तर निश्चित योग्य नाही. अशा भाज्यांचा मुख्यतः वरणात, किंवा इतर व्यंजनात वरून काही चमचे इतक्या प्रमाणातच उपयोग ग्राह्य. कसुरी मेथी ची भाजी नाही करत. इतर व्यंजनात ती चिमूटभर तिच्या अरोमा साठी वापरतात.तीही कधीतरीच वापरली तर योग्य.
उन्हात वाळवलेले वाळवण हि स्लो हीट किंवा मंद उष्णता देण्याचे चे किती आदर्श उदाहरण आहे. अतिशय उच्च तापमानात एकदम वाळवलेले पदार्थ पोषणमूल्ये रहित होणारच.याउलट उन्हामध्ये ज्याला सूर्यताप असे म्हणतात ,वाळवलेले पदार्थ तुलनेने पोषणमूल्ये राखून असतात.
परत एकदा खूप धन्यवाद हा प्रश्न विचारल्याबद्दल !
असे प्रश्न, प्रतिक्रिया स्वागतार्ह च असतात.
वैद्य रुपाली जोशी पानसे
आद्यं आयुर्वेद, पुणे
(कृपया लेख आवडल्यास मूळ लेखात फेरफार न करता तसेच लेखिकेचे नाव व इतर माहिती यासकट पोस्ट अथवा शेअर करावा. आपल्या या कृतीने लिखाणासाठी काढलेला वेळ आणि वापरलेली बुद्धी सत्कारणी लागते.)

खाताना हा विचार नक्की करा!

Image result for images food globe

स्थानिक पारंपरिक पदार्थच का खावे ? स्थानिक आहारीय अन्न च का वापरावे ?
माझ्या लेखांचा भर स्थानिक अन्न आणि पारंपरिक पदार्थांवर असतो. फक्त शरीराला चांगले म्हणून खा एवढा मर्यादित हा विषय नाही. स्थानिक प्रदेशात होणारे अन्न ,भाज्या, फळफळावळ खरेदी करणे आणि खाणे याचे सर्वगामी परिणाम सकारात्मक कसे होऊ शकतात. हे थोडक्यात बघू .

  • स्थानिक पदार्थ हे त्या त्या भौगोलिक प्रदेशातील हवामानानुसार पिकत असतात.पिंडी ते ब्रह्मांडी नियमानुसार हीच गत आपल्या शरीराची असते.आजूबाजूच्या भौगोलिक प्रदेशाचा,राहणीमानाचा,आपल्या प्रकृतीच्या जडणघडणीत वाटा असतो.तेंव्हा अन्न म्हणून त्याच प्रदेशात पिकलेली फळे, धान्य आणि इतर खाद्यपदार्थ हि प्रकृतीला जास्त सात्म्य असतात.
  • स्थानिक अन्न हे त्या त्या प्रदेशानुसार त्या त्या ऋतूमध्ये पिकलेले असते .त्या त्या ऋतूत होणारी फळे धान्ये आणि भाजीपाला त्या प्रदेशातील लोकांना हितकर असतात.उन्हाळ्यात मिळणारे कलिंगड, आंबे असो वा हिवाळ्यात मिळणाऱ्या ताज्या शेंगांच्या विविध भाज्या अथवा टपोरे आवळे . त्या विशिष्ट ऋतूंमुळे त्यात निर्माण झालेले गुणधर्म शरीरातील स्वास्थ्य टिकविण्यास उपयुक्त असतात. अतिशय थंड हवामानाच्या हजारो मैल लांब असलेल्या देशातील अतिरिक्त उर्जे साठी बनवलेला पचायला अतिशय जड चीज जर आपण इथे महाराष्ट्रात भर उन्हाळ्यात दाबेलीवर यथेच्छ किसून ‘पाव कम चीज ज्यादा’असा खाल्ला तर परिणाम काय होतील याची कल्पना न केलीली बरी.(परत नमूद करते खूप प्रमाणात आणि सातत्याने खाणे हा खरा मुद्दा आहे. कधीतरी आणि कमी प्रमाणात हा वेगळा मुद्दा.)
  • स्थानिक अन्नास प्राध्यान दिल्याने स्थानिक व्यवसायास प्रोत्साहन मिळते.आपण राहतो त्या प्रदेशातील व्यवसायास आपली हि सवय आर्थिक दृष्ट्या सबळ बनवते.उदा.दूर देशातून आयात केलेले महागडे चीज सॉस,वेगवेगळे स्प्रेडस, नाचोंस याऐवजी जर लोणची, चटण्या ,खाकरा ,पापड खरेदी वर भर दिला तर जवळील भागात लघु उद्योगांना चालना मिळते.आपण राहतो त्या समाजाचा आर्थिक स्तर या छोट्या कृतीने वाढायला हातभार लागतो. अजून उदाहरण द्यायचे झाले तर वेगवगेळे देशी विदेशी हेअल्थ ड्रिंक्स.त्याऐवजी घरगुती लघुउद्योग निर्मित सरबतांसारखे पेय खरेदी केलीत तर आरोग्य आणि समाजभान याचा उत्तम मेळ साधला जाईल.एखाद्या महागड्या चेन असलेल्या विदेशी हॉटेल मध्ये जाऊन कॉर्न टिक्की खाण्यापेक्षा गाडीवरचं भाजलेले मका कणीस दहा पटीने शरीराला चांगले ठरते.
  • स्थानिक अन्न हे खूप दुरून येत नसल्याने कमी प्रवासखर्च,टिकवण्यासाठी केले रासायनिक प्रक्रिया विरहित असे ताजे आपल्यापर्यंत पोचू शकते.उदा. द्यायचे झाले तर लिची नावाचे फळ थंड हवामानाच्या मुख्यतः चीन, मलेशिया देशातून येते.मुळात टिकायला नाजूक असलेले हे फळ तिथून भारतात त्यातही महाराष्ट्रात पोचेस्तोवर टिकण्यासाठी निश्चित त्यावर प्रक्रिया होत असणार.तीच गोष्ट चेरी,किवी,ड्रॅगन फ्रुट यांची.अर्थात आज आपल्या राज्यात पिकणाऱ्या फळ भाज्यांवर हि रासायनिक प्रक्रिया होतात हि दुःखाची बाब आहे. पण तरीही हि मूळ मुद्दा अबाधित राहतोच.
  • स्थानिक आणि पारंपरिक पदार्थ हे वर्षानुवर्षे पिढ्यान पिढ्या सेवनात असल्यामुळे थोडक्यात ते टेस्टेड आणि सर्टिफाइड असतात असे म्हंटले तरी वावगे ठरणार नाही. कोलेस्टेरॉल चा बाऊ करून तुपाला वाळीत टाकणारे शास्त्रद्न्य आज तुपातील ओमेगा फॅटी ऍसिडस् चे कौतुक करताना दिसतात. याही उपर जाऊन कोलेस्टेरॉल चा बाऊ करायची गरज नाही असेही आता संशोधन पुढे येते आहे. असो महत्वाचा मुद्दा असा आहे कि ,
  • स्थानिक अन्न आणि खाद्यपदार्थ हे वैयक्तिक पातळीवर आरोग्याकरिता आणि एकंदर समाजाच्या दृष्टीने पण सुदृढ असते.

अन्नसंस्कृती हि समाजाच्या संस्कृतीचा आरसा असतो. एकमेकांच्या सुदृढतेला पोषक असलेली हि छोटी सवय हळू हळू अंगी बाणली, तर फायदा समाजाचा न पर्यायाने तुमचा माझा आपला आहे.